Politie nauwelijks meer in toom te houden

ROTTERDAM, 24 NOV. “We nemen de regie over”, zei ACP-voorzitter Kruizinga vanochtend. “Als we zo doorgaan, komen we heel slecht over bij het publiek.” Komende donderdag staakt de politie in vier regio's, en zal de politie in het hele land nauwelijks bekeuringen uitschrijven. Daarmee hopen de bonden de roerige achterban in toom te houden, die deze week steeds vaker spontaan overging tot het hinderen van het verkeer.

Echt grimmig leek de stemming deze week nog niet in de kantine van het Rotterdamse district Oost, waar zo'n 150 politiemensen twee uur lang koffie dronken en hardop nadachten over 'fase twee' van de politieacties. Publieksonvriendelijke acties, of de zaak nog even 'ludiek' houden? Aan plannen op de werkvloer geen gebrek, zo bleek. Geen medewerking verlenen aan reality tv. Arrestatieteams naar de Tweede Kamer sturen. Geen invallen meer doen in drugspanden. De studio van 'Nova' bezetten om het land eens goed uit te leggen waar het om draait in het CAO-conflict. Het ministerie van binnenlandse zaken 'platfaxen'. De dienstauto van minister Dijkstal in beslag nemen. “En dan in Spangen achterlaten met een Frans nummerbord”, brulde een agent. “Een kilo coke in zijn achterbak en arresteren die man”, vulde zijn buurman aan. Veel bruikbaars leverde het uurtje brainstormen in district Oost niet op. Wel toonde het aan dat de 'vermaatschappelijking' van de politie, die de huidige generatie korpschefs zo hoog in het vaandel heeft, ver gevorderd is. Dat werd maandag ook al duidelijk toen in Amsterdam een geüniformeerde politieband de circa 1.500 demonstranten voor de Stopera wist te verleiden tot een eenstemmig 'Who the fuck is Dijkstal'. Aan het eind van de werkonderbreking blijft in Oost de beginvraag evenwel onbeantwoord. “Hoe hard mogen onze acties worden?”

De speelruimte van de bonden wordt beperkt door een uitspraak van de Utrechtse rechtbankpresident uit 1983. Hij oordeelde dat politie-acties slechts een demonstratief karakter mogen hebben. Blokkades van wegen of het niet uitschrijven van bekeuringen werden expliciet verboden, de openbare orde, veiligheid en normale dienstuitoefening mochten niet in gevaar komen. Dat verklaart mede dat de politie bij loonconflicten tot dusver vaak haar toevlucht zocht in een agressieve bejegening van bewindslieden. De nu aangekondigde acties lijken nog binnen de grenzen van het vonnis uit 1983 te blijven. “Maar er is iets veranderd bij de politie”, waarschuwt ACP-voorzitter Kruizinga. “De bezwaren die ik vroeger hoorde tegen harde acties, hoor ik nauwelijks meer.”

De leiding van de vier politiebonden beklemtoont dat de achterban dit jaar nauwelijks in toom is te houden. Zo kon NPB-voorzitter J. van Duijn deze week betogende agenten in Venlo met moeite weerhouden van een wegblokkade. Bij Zaanstad veroorzaakten politieagenten files van zeven kilometer door vanaf de vluchtstroken met zwaailichten de automobilisten af te leiden. En gisteren zorgden agenten voor opstoppingen door stapvoets naar de grote politiemanifestatie in Drachten te rijden. Deze acties stonden niet aangekondigd in het draaiboek van de vakbonden. Met het inschakelen van de commissie-Albeda leek minister Dijkstal de bonden voor een dilemma te stellen. In de weken die Albeda nodig heeft om het CAO-conflict te beoordelen, zou de kloof tussen de voorzichtige Algemene Christelijke Politiebond (ACP) en de strijdbare Nederlandse Politiebond (NPB) weer zichtbaar kunnen worden. In 1988, het laatste jaar van grote acties, raakten deze bonden bijna in conflict over een eenzijdig door de NPB aangekondigde 24-uursstaking. Nu al harde acties, of rust aan het front om nog een sport in de escalatieladder over te hebben als de commissie haar werk heeft gedaan? Voorzitter Kruizinga de ACP zei deze week na de politiebetoging in Dordrecht bedachtzaam dat “we het kruit misschien nog even droog moeten houden”, terwijl NPB-voorzitter Van Duijn tegelijkertijd in Venlo beloofde dat “heel het land volgende week stilstaat, als de sterke arm dat wil”. Kruizinga's lijn lijkt gisteravond door de NPB te zijn overgenomen. “Door Albeda is een nieuwe situatie onstaan”, zegt NPB-voorzitter Van Duijn. Er wordt wel gestaakt, maar bij calamiteiten staat de politie paraat. De politie zal elke donderdag “zo ruim mogelijk gebruik maken van haar pardonneringsrecht”, aldus Kruizinga, maar dat is net iets minder dan een oproep tot het niet uitschrijven van bekeuringen. En het verkeer blijft ongehinderd rijden tot Albeda zijn oordeel heeft geveld.

Brigadier S. Witjes van het Rotterdamse district Oost vermoedde deze week dat de helft van haar collega's de tijd al rijp acht om het publiek de gevolgen te laten voelen van het CAO-conflict. De brigadier rekende voor dat zij met schaal acht en vijftien dienstjaren zo'n 350 gulden per maand inleverde bij het verdwijnen van de vaste 'inconveniëntentoeslag' die iedere agent krijgt, of hij nou onregelmatig werkt of niet. De opbrengst moet volgens de plannen van Binnenlandse Zaken worden gebruikt voor een verhoging van de 'variabele inconveniëntentoeslag', waarmee overwerk wordt beloond. “Om mijn verlies goed te maken, moet ik wel erg hard overwerken”, zei Witjes. Zij ging er daarbij van uit dat die vaste toeslag geheel verdwijnt, zoals in vele poltiekantines de kaderleden hun achterban deze week de ingrijpende gevolgen van het volledige verdwijnen van de toeslag voorrekenen. Al heeft Binnenlandse Zaken inmiddels aangeboden zestig procent van die vaste toeslag in het salaris in te bouwen, zodat slechts veertig procent naar de 'variabele inconveniëntentoeslag' verdwijnt.

Ook in 1988 spitste het arbeidsconflict zich lange tijd toe op de inconveniëntentoeslag. De problemen van toen spelen nu nog onverminderd: de dichtgespijkerde dienstroosters, de onderbezetting van de politie in de nachtelijke uren. Onder politiemanagers klinkt vaak enige wanhoop over de mogelijkheden om in de avonduren voldoende mensen op te trommelen. “Eigenlijk is het belachelijk hoe weinig agenten er 'snachts beschikbaar zijn in Rotterdam”, zei chef F. van der Molen van het Rotterdamse bureau Maashaven eerder dit jaar. “Maar om dat te veranderen zou je van die Amerikaanse agenten moeten hebben. Loners zonder gezinsleven.”

Binnenlandse Zaken hoopt het werken op onregelmatige tijden te bevorderen door de vaste onregelmatigheidstoeslag geleidelijk over te hevelen naar de variabele toeslag - ofwel uit te betalen voor daadwerkelijk verricht overwerk. Maar binnen de politie geldt die vaste toeslag inmiddels als een verworven recht. De vaste toeslag bedraagt 12,5 procent voor politiemensen in schaal 6 en 7,1 procent voor schaal 9. Het gaat dus om substantiële bedragen.

Volgens de bonden is de vaste toeslag, die in 1988 vorm kreeg, ten dele een verhulde salarisverhoging geweest, die in toeslagen werd verstopt om geen precedenten te scheppen voor andere overheidssectoren. De bonden stellen dat het vaste deel van de toeslag indertijd hoog uitviel, omdat anders dreigde dat er geen mensen te vinden waren voor 'dagdienstfuncties'. Het salarisverschil met politie in 'volcontinu-dienst' zou te groot worden. In dat geval zou promotie naar een bureaubaan niet lonen.

De bonden stellen dat voor die hoge vaste toeslag veel is ingeleverd. Zo krijgen agenten geen toeslag meer krijgen voor een verschuiving van het rooster op korte termijn, voor werk in de mobiele eenheid, voor piketdiensten waarbij agenten 'stand by' moet zijn, voor zwaar en onregelmatig werk, voor diensten op zaterdag of in de avonduren. Ook zou de toeslag voor overwerk aanmerkelijk lager zijn geworden dan elders in het overheidsapparaat.

Voor de bonden staat het inleveren van de vaste toeslag gelijk aan het inleveren van salaris. Men handhaaft voorlopig het maximale standpunt: geen procent van de vaste toeslag af. Wel zeggen de bonden bereid te zijn de variabele onregelmatigheidstoeslag in tien jaar tijd met 35 miljoen te verhogen. Dat mag dan worden gefinancierd uit de eigen loonruimte. Want dat de politie onvoldoende bemand is buiten de kantooruren en dat de organisatie niet erg soepel is, erkennen ook kaderleden. Zei het meestal schoorvoetend. En met de toevoeging dat het allemaal niet zo erg is als de buitenwereld denkt.