Kralen zoeken in het donker; Kunsttijdschrift voor kinderen over Art Brut

Nederlandse editie: Plint. Postbus 164, 5600 AD Eindhoven. Tel. 040-2454001. Abonnement: ƒ 37,50. Losse nummers: ƒ 12,50.

Gelukkig bestaat er nog steeds een kunsttijdschrift voor kinderen. Het heet Dada. Eerst kwam het uit België, nu is de eerste Nederlandse aflevering verschenen. Even leek het blad voorgoed verdwenen, ondergesneeuwd door al die ernstige kunsttijdschriften. Gelukkig is dat niet zo. De nieuwe Dada ziet er vrolijk uit en gaat over een bijzonder onderwerp, over Art Brut, en dat is kunst die niet is gemaakt door kunstenaars.

Toch zijn die schilderijen, tekeningen en beelden vaak zo geheimzinnig of mooi dat kenners ze lang geleden al gingen verzamelen. Belangrijke kunstenaars hebben die werken soms nageäapt. Karel Appel heeft schilderijen gemaakt die aan Art Brut doen denken. En de Franse kunstenaar Jean Dubuffet heeft er ook veel van geleerd. Hij schilderde met zwarte, hoekige lijnen doeken vol ramen of springerige wezentjes en kleurde ze lekker in met rood en blauw en geel.

Art Brut betekent zoiets als grove kunst, kunst van kinderen. De mensen die er zo'n honderd jaar geleden mee begonnen, dachten niet eerst na over wat ze wilden maken. Ze maakten iets om ergens van te genezen. In hun hoofd was het soms een rommeltje. Nu heeft iedereen daar wel eens last van, maar bij hen werd de rommel de baas. Ze konden de boel niet opzij zetten om aan iets anders denken. Ze hoorden in gedachten bijvoorbeeld harde stemmen van mensen die ze niet kenden. Ze bleven alsmaar bang voor onweer, spinnen, zeppelins en vlinders, terwijl die nergens waren te horen of te zien. Ze waren soms ook erg alleen of ongelukkig, omdat ze niet konden praten over wat ze voelden. Niemand begreep waarom ze zich zo vreemd gedroegen.

In plaats van zielig of boos in een hoekje te gaan zitten, pakten sommigen van hen papier en potlood, schelpen, stukken karton, draadjes, klei of wat er ook maar te vinden was. En met die spullen maakten ze gewoon een wereld zonder angst. In hun fantasie vertrokken ze naar de zeebodem of een verre ster. Ze gebruikten lampekappen, spijkers of borstels om poppen in elkaar te zetten. Die poppen leken misschien wel op enge mensen met wie ze ruzie hadden.

Ze konden op papier ook laten zien hoe verdrietig ze zich voelden. Anderen tekenden het hele papier vol met streepjes, alsof ze in een reusachtige doolhof waren verdwaald. In Brazilië heeft een man geleefd die bekers, schoenen en lege flessen verzamelde. Toen hij ze keurig in rijtjes op een brede plank had vastgezet, leek het net op museumkunst. Hij kon ook goed handwerken. Met de draden die hij uit zijn blauwe pak trok borduurde hij enorme oorlogsschepen.

Jammer, dat Dada geen plaatjes laat zien van die bekers en schoenen. Maar er staan wel genoeg verhalen met plaatjes in over mensen die op die Braziliaan lijken. Over Simone en Maurice die 's nachts op straat naar kralen, veren en schroeven zoeken om er griezelige maskers van te maken. Over de Canadese jongen Scottie, die sinds hij in Toronto woont alleen maar dingen in cirkels tekent, zoals leeuwekoppen en ronde aquaria. Hij denkt alsmaar aan de drie 'o's' die in de naam van zijn stad voorkomen. De Zwitserse geitehoeder A. Wölfli is de belangrijkste Art Brut-kunstenaar geweest die ooit geleefd heeft. In een soort gekkenhuis krabbelde hij achter elkaar, jaren lang, honderden vellen papier helemaal vol met lijnen, tekens, muzieknoten en duiveltjes.

Nog steeds staat in een Frans dorp een sprookjesachtig paleis met grotten en gebeeldhouwde dieren. Een postbode heeft er 33 jaar lang in zijn eentje aan gewerkt en Dada laat er een foto van zien. In een ander Frans dorp zette een blinde man jaren geleden een houten Eiffeltoren in elkaar, die zo hoog was als zijn huis. 's Nachts maakte de lift in die toren, want de echte toren in Parijs heeft ook een lift, een geweldige rotherrie.

Iedereen kan buiten en binnen zijn eigen kunst maken. Op de laatste bladzijde van Dada staan nog een paar tips: Kijk goed om je heen, kies je eigen materialen, laat je hand doen wat je denkt dat je moet doen, en luister vooral naar je eigen fantasie. Maar ja, soms is je fantasie met vakantie en dan weet je gewoon niet wat je wil tekenen. Op zo'n dag kijk je toch gewoon in de kamer rond. Voordat je het weet staat er dan een dansende eettafel met vliegende bloemkolen op papier.