Kiki en Marilyn

Zou Ajax een genetische metafoor zijn?

Sinds dertig jaar komen Zaïrese voetballers in België hun geluk zoeken. Ze vinden het niet. Een enkeling redt het bij Harelbeke en Lommel, maar de grotere clubs hebben de ex-kolonie opgegeven. En zie, Kiki Musampa speelde woensdagavond met Ajax in het koninklijke Santiago Bernabéu-stadion. Directe tegenstander: mijnheer Luis Enrique.

Een jongen van achttien, Zaïrees uit Ede. Zijn vader was ooit een furieus tegenstander van Mobutu. Voor evenveel God wordt Kiki straks rijker dan de kinderen van de dictator. Gelukkiger is hij nu al. Welke achttienjarige wil nou niet gefeliciteerd worden door Louis van Gaal? Ajax loochent iedere lotsbeschikking. De Amsterdamse club raast als een joyeuse spookrijder door dit land van knorren en zwarte schapen. Een blessure van Frank de Boer? No problem. Zijn stand-in Arnold Scholten out met eksteroog? Van Gaal blijft glimlachen. Ajax is geen tegenmacht, het is een parallelle macht. Ongrijpbaar voor de wetten van de natuur, stoïcijns voor kleine en grote onrust, wars van statistieken en logica. Zelfs de heren Engler en Krug slaagden er in Madrid niet in het zegepad van de landskampioen af te blokken. Dit Hollands welvaren was en is niet te stuiten.

Ik houd van hogere machten maar ze moeten wel af en toe in een overall rond willen lopen en nog op een vrije namiddag bij een winderig klimrek staan te treuren over de dood van Marilyn Monroe: mijn meisje. En ook: je bent pas iemand met een hoed op. Die nabijheid wordt ons door Ajax niet meer gegund. De vertoonde exhibities zijn niet van deze wereld. Als Spanjaarden een ovatie weggeven voor de tegenstander, dan moet de wedstrijd dichter in de buurt van God dan van Guus Hiddink zijn gespeeld.

Hoe lang nog kunnen we Ajax blijven volgen met een menselijk oog? Ja, na de wedstrijd ontstaat een licht vermoeden dat de overgrootvader van Ronald de Boer ook maar een aapjeskoetsier met een drankneus was, maar daar staat dan weer dat angelique brilletje tegenover. Bij Feyenoord loopt de marginale afkomst soms mee over het gras, Ajacieden hebben geen verleden. Geen hostie die zo perfect in een monstrans past als Jari Litmanen. En Finidi George is al helemaal van een wezenloze origine. Die ingetogenheid na elke magistrale pass, dribbel of lel - koninklijk.

Zeker in het continuüm van succes en schoonheid is Ajax een culturele status geworden. Meer nog in Europa dan in Nederland. Dit land zonder standbeelden exporteert nu levende monumenten. Zag u die beelden van Louis van Gaal die op een trainingsveld in Madrid audiëntie verleent aan de Italiaanse bondscoach Sacchi? Het kan niet lang meer duren of deze coach wordt in Londen, Parijs en Rome opgewacht door heuse hofdignitarissen of leden van de regering. Mij zal het niet verbazen als Louis, straks voor de wedstrijd tegen Spartak Moskou, arm in arm met Jeltsin uit de catacomben komt geschreden. Het bericht over het aangekondigde afscheid van Fabio Capello bij AC Milan zou alerte Amsterdammers nu reeds uit hun slaap moeten houden. Ajax internationaliseert aan zo'n rap tempo dat het onnederlands is.

Nog trekken Overmars, Kluivert, Litmanen en Davids als een soort zigeuners vrolijk van Cup tot Cup. In het Ajax-shirt. Het heet dat ze in Amsterdam goed verdienen en naar die treurige skyline van zonnepanelen op het dak kijken ze toch niet. Maar je kan niet ongestraft van voetballers wereldreizigers maken. Zoals je niet ongestraft van Jan en alleman kunt blijven winnen: succes desintegreert. Geprikkeld door conversaties waarin de dollars uitzwermen zullen de Ajax-vedetten op een dag een nieuwe voetbalhemel willen creëren. In een land met ander licht, met een nog grotere auto en meestal ook met een andere vrouw. Dan moet de kleine Kiki Musampa het in z'n eentje redden, zonder de kalmerende schouderklopjes van gereputeerde youngsters. Dan mag hij de lijnen uitzetten, als een veteraan van twintig. Hopelijk in een nieuw Ajax dat weer op mensenmaat voetbalt.

Volmaaktheid irriteert. De liefde voor Ajax schreeuwt om een klein drama, om wat rellerigheid, om de pijn van een nederlaag. Van der Sar moet weer geleerd worden wat schaamte en verdriet is. Hij staat zijn eigen schoonheid in de weg door dat zelfverzekerde gekeep van hem. Pas als het instituut Ajax ook eens belaagd wordt door het duo Rintje en Wopke is het weer van de mensen.