Comité Wederopbouw: sloop bioscoop Thalia heroverwegen

ROTTERDAM, 24 NOV. Misschien komt er een 'centrum voor actuele muziek', misschien wordt Thalia het hoofdkwartier van het Rotterdams Filmfestival. Maar tot nader order gaat de Rotterdamse bioscoop uit 1955 aan de West-Kruiskade gewoon tegen de vlakte.

De bioscopen aan de West-Kruiskade - naast Thalia het ongeveer even oude Lumière-theater - zijn door eigenaar MGM in de uitverkoop gedaan, omdat het concern volgend jaar aan het Schouwburgplein een multiplex-theater opent. De gemeente Rotterdam heeft Thalia opgekocht om een middelgrote zaal te bouwen als aanvulling op het tegenoverliggende Luxor-theater, dat eveneens gesloopt en vernieuwd wordt. Wanneer de multiplex opent, valt voor Thalia voor de laatste keer het doek.

Bioscoop Thalia viert dit jaar zijn veertigste verjaardag. In 1954 gaf de Maatschappij Tuschinski opdracht voor de bouw van de bioscoop, de opvolger van het vooroorlogse Thalia aan de Hoogstraat. Conform de Tuschinski-traditie werd Thalia een echte filmtempel, zij het dat de weelderige art-deco van het Amsterdamse Tuschinski inmiddels had plaatsgemaakt voor de soberheid van de jaren vijftig. De waaiervormige zaal bood plaats aan 800 stoelen en was rijkelijk voorzien van toegepaste kunst. Bij de opening werd de open glazen gevel van Thalia als zeer spectaculair ervaren.

Tot voor kort klonk er weinig protest tegen het verdwijnen van Thalia. Maar in het jaar dat Rotterdam vijftig jaar wederopbouw viert, is de stad toe aan een herwaardering van de bijbehorende architectuur. Een van de drijvende krachten daarachter is het comité Wederopbouw, dat de gemeente dit jaar verzocht de sloop van Thalia te “heroverwegen”. Onlangs maakte Rotterdam bekend dat het nieuwe Luxor-theater op de Kop van Zuid wordt gebouwd. Er blijft behoefte aan een middelgrote zaal in het stadscentrum, maar voor de Luxor-directie en de gemeente hoeft dat niet meer per se op de plaats van het huidige Thalia.

Op dit moment bestudeert de gemeente de mogelijkheid om op de plaats van het huidige Luxor, waar een kantorencomplex is gepland, zo'n middelgrote zaal in te passen. Volgens Bram Ladage van de Dienst Stedebouw en Volkshuisvesting is dit een complexe operatie, omdat hier zoals elders in het centrum het eigendom van de grond sterk versnipperd is. Voor Thalia zelf hebben zich inmiddels twee gegadigden gemeld. De Rotterdamse Kunststichting steunt de vestiging van een 'centrum voor actuele muziek', waaronder jazz, geïmproviseerde muziek en modern klassiek wordt verstaan. Sinds het verscheiden van jazzpodium Thelonius behelpen de liefhebbers zich met rumoerige cafés of kleine zaaltjes zonder akoestiek. De tweede gegadigde is de Stichting Rotterdam Film Festival, die nu zeer krap behuisd is. De stichting wil in de zaal van Thalia films vertonen die in Rotterdam niet of te kort draaien, en de rest van het gebouw voor kantoorruimte gebruiken. De huidige filmzaal, waarvan de dicht opeenstaande rijen stoelen lijken te zijn bestemd voor een verdwenen, klein mensensoort, heeft volgens de festivalleiding een opvallend goede akoestiek. De financiering van beide plannen is nog duister. Het Film Festival heeft vermoedelijk zo'n zeven tot acht miljoen gulden nodig, het centrum voor actuele muziek negen miljoen.

Wat heeft Thalia dat het behouden waard is? Het gebouw zelf heeft geen grote faam, de architecten evenmin. Architectuurhistoricus Wijnand Galema van het comité Wederopbouw heeft de verdiensten daarom op een rijtje gezet. De bioscoop moet behouden worden wegens de rol die hij in het Rotterdamse uitgaansleven speelde, om het interieur, of als monument voor entrepreneur Abraham Tuschinski, die zijn bioscoopimperium vanuit Rotterdam opbouwde. De buitenkant van Thalia blijft in zijn opsomming onvermeld. Dat heeft ermee te maken dat het comité Wederopbouw, dat een inventarisatie maakt van alle Rotterdamse wederopbouwarchitectuur, het monumentale vaak zoekt in de unieke constructie of de interieurarchitectuur. Na hergebruik van dit soort gebouwen rest vaak niet meer dan een 'jas van de functie'. De gevel blijft staan, de rest wordt onherkenbaar verbouwd en daar is Galema tegen. Hij heeft dan ook een lichte voorkeur voor de plannen van het Film Festival, waarin Thalia een bioscoopzaal blijft.

Anderen vinden deze visie te behoudend. “Je moet zuinig zijn op de buitenkant, maar als je binnen niets mag veranderen, steek je jezelf in een dwangbuis. Dan staat zo'n gebouw alleen nog maar in de weg”, zegt Ladage van de Dienst Stedebouw en Volkshuisvesting.