BENJAMIN MKAPA; Nyereres keus

Gisteren is in de hoofdstad Dar-es-Salaam de nieuwe president van Tanzania, Benjamin Mkapa, beëdigd. Eind vorige maand kreeg hij ruim 60 procent van de stemmen bij de presidentsverkiezingen tegen ruim 30 procent voor zijn voornaamste tegenstander, Augustine Mrema, die uit protest tegen vermeende fraude de beëdiging boycotte.

Een peinzende uitdrukking verscheen op het gezicht van Benjamin Mkapa toen hem enkele weken geleden werd gevraagd of hij wel genoeg steun heeft binnen zijn partij om een radicaal anti-corruptie beleid te voeren. Na een veelzeggende stilte volgde een twijfelend 'ja'. Een van Mkapa's naaste medewerkers vertelde later dat veel hooggeplaatste leiders in de regerende partij Chama cha Mapinduzi (CCM) zich tegen diens kandidatuur hebben verzet. Daarom voerde Mkapa campagne vanaf een privéadres en niet vanuit het CCM-hoofdkwartier. Hij maakte nooit deel uit van het hoogste CCM-partijorgaan, de machtige Nationale Uitvoerende Raad. Corruptie vormde het hoofdthema van de eerste meer-partijenverkiezingen in Tanzania. Mkapa heeft beloofd met het corrupte verleden van de CCM te breken. “Ik zal veranderingen aanbrengen in de nieuwe regering en de bezem door de partij halen”, zei hij in een gesprek met deze krant. De kleine, kalende Mkapa kan zijn borst natmaken. Sinds de grootschalige liberalisering van de economie in 1988 heeft corruptie zich in alle overheidsapparaten op alle niveaus ingevreten. Veel namen van verdachte topambtenaren en ministers zijn bekend, maar het vorige CCM-regime van Ali Hassan Mwinyi hield onderzoeken naar corruptie tegen. Pas toen de donorlanden, die 70 procent van de nationale begroting betalen, eisen gingen stellen ondernam Mwinyi enige actie.

Zonder een stevige machtsbasis in de CCM kan Mkapa geen koppen laten rollen. Alleen oud-president en 'vader van de natie' Julius Nyerere kan hem helpen. De 74-jarige Nyerere vervult geen enkele functie meer in de regering en de partij, maar zijn invloed is menigmaal allesoverheersend gebleken. Na openlijke kritiek van Nyerere op enkele ministers wegens wanbeleid zag Mwinyi zich vorig jaar genoodzaakt hen te ontslaan. Het was Nyerere die de relatief onbekende Mkapa op het CCM-partijcongres erdoor wist te drukken als presidentskandidaat met het argument dat “Mkapa schone handen heeft”. Mkapa was op de middelbare school een leerling van docent Nyerere.

Wanneer het duo Nyerere-Mkapa inderdaad de aanval opent binnen het partij- en overheidsapparaat, dan staat Tanzania een interessante en hevige machtsstrijd te wachten. De nieuwe elite van corrupte politici en zakenlui wist in korte tijd een stevige greep te krijgen op het land. Na de ontmanteling van de inefficiënte staatssector in de economie namen zakenlui, veelal van Aziatische afkomst, het merendeel van de commerciële activiteiten in het land over en hun macht nam evenredig toe. Hun handlangers zitten op ministeries, bij de douane en in het rechterlijke en politie-apparaat. Om met hen de strijd aan te gaan is moed nodig.

De wat kleurloze Mkapa is evenals zijn mentor Nyerere een intellectueel maar hij mist het charisma van de grote leider. Hij werd op 12 november 1938 geboren in Masasi in Zuid-Tanzania. Zoals velen van zijn politieke tijdgenoten studeerde hij aan de beroemde Makerere-universiteit in Oeganda en later in de Verenigde Staten. In 1977 benoemde Nyerere hem voor het eerst tot minister. In de jaren zestig was hij achtereenvolgens perssecretaris van Nyerere, prominent journalist bij de CCM-kranten en later minister van informatie. Tevens was hij minister van buitenlandse zaken en van onderwijs. In die laatste functie kwam hij regelmatig in botsing met protesterende studenten, die evenals vele jongeren op een van de oppositiekandidaten stemden in plaats van op een vertegenwoordiger van de oude garde.