Luthers bijbel met annotaties gevonden

BONN, 23 NOV. In de Landesbibliothek van de Duitse deelstaat Baden-Württemberg te Stuttgart is een Grieks bijbeltje opgedoken waaruit Maarten Luther (1483-1546) tussen 1521 en 1523 het Nieuwe Testament en de Boeken van Mozes vertaalde en waarin hij, in de kantlijn, aantekeningen maakte.

Luthers bijbelvertaling geldt mede als de grondslag voor het moderne Duits.

Het bijbeltje, ongeveer 20 centimeter hoog, is in 1519 gedrukt in Lyon bij drukker Jacques Marechal in opdracht van de uitgever Simon Vincent. Het is in Stuttgart ontdekt door de Spaanse onderzoeker Manuel Santos-Noya, die in de Frankfurter Allgemeine Zeitung van gisteren verslag doet van zijn vondst. Hij schrijft onder meer dat Luther de derde eigenaar moet zijn geweest van het bijbeltje, dat in 1514 in een eerste oplage uitkwam en door zijn lage prijs en de illustraties van de destijds beroemde graveur G. Leroy zo'n verkoopsucces was dat in 1519 een vervolgeditie verscheen.

Luthers persoonlijke 'pocketbijbel' lag al ruim twee eeuwen onopgemerkt in een enorme bijbelcollectie (14.000 boeken) die hertog Karl Eugen van Württemberg in 1784 voor 4000 Deense en 100 Hollandse ducaten had gekocht van Josias Lorck, predikant van de Duitse Vredeskerk in Kopenhagen. Doordat deze Lorck kort na de verkoop overleed kon hij de afgesproken beschrijving van de collectie niet meer leveren. Reden waarom Luthers bijbeltje sindsdien zowel in de hertogelijke bibliotheek als - later - in de bibliotheek van de deelstaat Baden-Württemberg onopgemerkt bleef. In de loop van een enkele jaren geleden begonnen catalogisering van de collectie deed de theoloog Santos-Noya zijn ontdekking.

Nadat Luther wegens zijn stellingen tegen de kerk van Rome in 1519 door de paus geëxcommuniceerd en in 1521 door keizer Karel V vogelvrij verklaard was, nam de Saksische keurvorst hem in bescherming. Hij bood hem een veilige plaats om te werken aan in de Wartburg, bij Eisenach, waar Luther uit het nu gevonden bijbeltje zijn sensationeel succesvolle Duitse bijbelvertaling maakte. Binnen enkele maanden waren er al meer dan honderdduizend exemplaren verkocht.