FLORENCIO CAMPOMANES; Einde van een tijdperk

Ze kunnen hem met een kussen de adem afsnijden, een staak door zijn hart slaan en zijn as over de zeven zeeën verspreiden, en dan nog zullen de vele vijanden van Campomanes in hun slaap bezocht worden door de kwade droom dat hij onverstoorbaar zijn plaats weer zal innemen. Vanaf 1982 is de nu 68-jarige Filippijn Florencio Campomanes president geweest van de FIDE, de wereldschaakbond. Een regeringstijd waarin de FIDE spectaculair groeide, maar ook door schandalen geteisterd werd.

Menigmaal leek het of Campomanes het veld moest ruimen, iedere keer kwam hij terug als triomfator. Maar nu lijkt het toch gedaan met hem. Gisteren werd tijdens het congres van de FIDE in Noisy-le-Grand, een voorstadje van Parijs, de mededeling gedaan dat “Campomanes had besloten de FIDE-familie te verlaten“. Minder huiselijk gezegd: hij trad af als president. Het was geen vrijwillig vertrek. Belangrijke schaakbonden, zoals die van de Verenigde Staten en Duitsland, hadden een opstand tegen hem voorbereid.

Het was een reactie op de coup die Campomanes vorig jaar in Moskou had gepleegd. Toen leek het al dat Campomanes het veld moest ruimen, maar door een adembenemende wisseling van bondgenootschappen wist hij zich te redden. Kasparov, zijn voormalige doodsvijand, die de FIDE had verlaten en zelf een concurrerende organisatie had opgezet, de PCA, kwam opeens de FIDE en Campomanes te hulp en zorgde zelfs dat de tweejaarlijkse Olympiade van de FIDE in Moskou gefinancierd kon worden. In een onheilig bondgenootschap van Campomanes, de rebel Kasparov en rijke Russische zakenlieden die ver buiten de grenzen van de wet opereerden, werd Campomanes in strijd met allerlei reglementen herkozen. De verzoening tussen Kasparovs PCA en de FIDE zou niet lang op zich laten wachten, beweerde Campomanes. Maar er kwam niets van. De onderhandelingen tussen de twee bonden sleepten zich voort zonder duidelijk resultaat. Allerlei wedstrijden van de FIDE, waarvan de belangrijkste de match tussen Karpov en Kamsky om het FIDE-wereldkampioenschap was, werden op de lange baan geschoven. Campomanes, nu de vriend van Kasparov, schoffeerde zijn eigen FIDE-wereldkampioen Karpov.

Deze week werd op het congres in Noisy-le-Grand het tegenoffensief ingezet. Een rapport van de Filippijnse regering over financiële malversaties die Campomanes tijdens de Olympiade van Manila 1992 zou hebben gepleegd, kwam aan de orde. Er werd opgemerkt dat de kas van de FIDE bijna leeg was door riante pensioenvoorzieningen die Campomanes in het geheim voor zichzelf en zijn makkers zou hebben geregeld. Zondag werd in het Centrale Comité van de FIDE met 14-12 een motie aangenomen waarin het vertrouwen in Campomanes en zijn bestuursploeg werd opgezegd.

In de volgende dagen probeerde Campomanes nog om de stemming onwettig te laten verklaren, daarna had hij nog de hoop dat het besluit in de algemene vergadering van alle aangesloten schaakbonden teruggedraaid zou kunnen worden. Maar tenslotte moest hij toch het kopje laten hangen en trad hij af. Niet zijn vijanden hebben Campomanes verslagen, die had hij altijd en kon hij wel de baas. Zijn bondgenoten, die hij dertien jaar met geld en goede diensten aan zijn kant had gekregen, hebben tenslotte het vertrouwen in hem opgezegd. Het was te bar geworden.

Als een van zijn laatste daden schoof Campomanes een kandidaat voor zijn opvolging naar voren: Kirsam Ilioemjinov. Een volstrekte onbekende in de schaakwereld. Hij wordt beschreven als een 33-jarige miljardair, de Kaviaarkoning van de wereld, bondgenoot van Jeltsin, belangrijk politicus in de republiek van de Kalmukken (bij de Kaspische Zee), vriend van Kasparov en Karpov. Daar moet je wel miljardair voor zijn, om zowel Kasparov als Karpov als vriend te hebben.

Kasparov zal niet blij zijn met de val van zijn nieuwe vriend Campomanes. De verzoening tussen PCA en FIDE en de herenigingsmatch tussen de twee wereldkampioenen, die in 1996 moet plaatsvinden, lijken weer ver weg. Zeker niet dankzij Campomanes en zijn FIDE-bestuur, maar waarschijnlijk door particulier initiatief van Karpov, is inmiddels toch nog de match Karpov-Kamsky onder dak gekomen. Er wordt gezegd dat die in juni 1996 in Montreal zal plaatsvinden, met een prijzengeld van een miljoen dollar. De tegenstanders van Campomanes, over het algemeen solide schaakbonden zoals de Nederlandse, juichen dat het tijdperk van willekeur voorbij is en dat nu weer de wet zal zegevieren. Het zal niet makkelijk zijn om de gehavende FIDE weer tot een betrouwbare organisatie te maken.