Falen van integratieproces leidt tot bestuurlijke exodus; Probleem van KNP BT met massief karton is structureel

AMSTERDAM, 23 NOV. Bestuursvoorzitter drs. R.F.W. van Oordt van KNP BT regeert op afstand: de divisies (papier, verpakkingen en distributie van grafische en computersystemen) moeten zelf met 'panklare plannen' komen en zijn volledig resultaatverantwoordelijk. “Wie ben ik te denken, het beter te weten dan onze managers in het veld”, verklaarde Van Oordt gistermiddag. Ingrijpen doet hij niet snel, maar als het gebeurt gaat het met harde hand.

Vrijdag vloog zijn collega-bestuurder ir. B. Paalman de laan uit. Hoewel het officieel heet dat hij de eer aan zichzelf hield. Paalman, die binnen de raad van bestuur verantwoordelijk was voor de verpakkingsdivisie, was koud weg of maandag volgde een topmanager van de verpakkingsdivisie, drs. F.G. Spits. Beide vertrokken om een onoverbrugbaar meningsverschil. Het verlies van bestuurders, de tegenvallers bij het massiefkarton en een stagnerende papiermarkt hebben de koers van KNP BT een forse knauw gegeven. Sinds de bekendmaking twee weken geleden van de resultaten over het derde kwartaal, die ver onder de verwachting van beleggingsanalisten bleven, verloor het aandeel zeven gulden, een daling van 15 procent.

Aanleiding voor de bestuurlijke exodus zijn de slechte resultaten bij de massiefkartonbedrijven, een onderdeel van de verpakkingsdivisie en goed voor een jaaromzet van circa één miljard gulden. Het massiefkarton is sinds de fusie begin 1993 een zorgenkindje. Vorig jaar stonden de marges onder zware druk door gestegen grondstofprijzen. De prijs van oudpapier, dat een belangrijke component is van massief en golfkartonnenverpakkingen, steeg krachtig door een toenemende vraag vanuit het Verre Oosten en de Verenigde Staten. Deze prijsstijgingen waren moeilijk door te berekenen in de eindprijzen. Dit jaar steeg de prijs van oud papier tot de zomer nog verder. Daarna kwam er volstrekt onverwacht de klad in. Binnen enkele weken werd oud papier letterlijk nagenoeg waardeloos omdat de vraag uit het Verre Oosten wegviel.

Voor KNP BT kwam dat als een volslagen verrassing, zo zei Van Oordt gistermiddag. Het concern, dat naast de fabricage van verpakkingen ook een groothandel in oudpapier drijft, leed een forse strop. De voorraad oud papier moest zwaar worden afgewaardeerd.

Doet die afwaardering van de voorraden pijn, het is niet de kern van de problemen bij het massiefkarton, beklemtoonde gistermiddag F.J. de Wit, plaatsvervangend bestuursvoorzitter van KNP BT. De Wit, die tot de vacature voor Paalman is opgevuld de verantwoordelijkheid heeft voor de verpakkingingsdivisie, legde na aandringen de vinger op de zere plek: “De resultaten van het project M 2000 zijn bitter tegengevallen”. Dit project is onder leiding van Paalman uitgevoerd. Het betreft de integratie - na de fusie in 1993 van Koninklijke Nederlandse Papier, Bührmann Tetterode en distributeur VRG - van de massiefkartonfabrieken en oudpapierondernemingen. Bij deze reorganisatie sneuvelden in het massiefkarton zo'n 500 banen. Over de resultaten van het integratieproces in het massiefkarton is KNP BT “buitengewoon ontevreden”. Sommige fabrieken liggen tijdelijk stil andere draaien op 80 procent van de capaciteit. Massiefkarton is volgens De Wit, voor zover het de toepassing in verpakkingen betreft, een structureel krimpende markt. Voor grafische doeleinden (boekkaften, puzzles) en specialiteiten als karton met een folielaag ligt dat anders. Daar is nog wel wat groei te realiseren. De bulk van de omzet in het massiefkarton haalt KNP BT echter in verpakkingen. Grote afnemers als tuinders in het Westland hebben het moeilijk. Bovendien kan hun groente en fruit ook in andere materialen de weg naar veiling en consument vinden. Verder heerst in de verpakkingsmarkt onzekerheid over de gevolgen van milieumaatregelen.

KNP BT verkeert sinds de fusie in een permanent proces van verandering. Wegens 320 miljoen gulden aan herstructureringskosten werd 1993 afgesloten met een verlies van 343 miljoen gulden. In 1994 keerde het tij. De economie trok aan en de fusie wierp zijn eerste vruchten af. Het jaar werd afgesloten met een netto resultaat 325 miljoen gulden. Dit jaar zet de winststijging door. Na drie kwartalen was netto al 394 miljoen gulden verdiend. KNP BT nam direct na de fusie een aantal grote stappen. Zo fuseerde de papierpoot met de Oostenrijkse papierfabrikant Leykam. Papier is dit jaar de grote winstmaker. Over de eerste 9 maanden haalde deze activiteit een bedrijfsresultaat van 304 miljoen gulden op 2,5 miljard omzet.

Enkele maanden geleden bracht KNP BT een deel van de kantoorartikelen-activiteiten (BT Office Products) naar de effectenbeurs van Wall Street. Op de omzet van de distributie-divisie, 6 miljard gulden, werd over de eerste drie kwartalen 215 miljoen bedrijfsresultaat behaald.

Zwart schaap is de verpakkingsdivisie. Hoewel de omzet met 669 miljoen gulden steeg tot 3,3 miljard gulden, daalde het bedrijfsresultaat in de eerst drie kwartalen met 24 miljoen tot 205 miljoen gulden. In het voorjaar kondigde KNP BT aan het concern verder te gaan stroomlijnen. Op het programma staan 3,5 à 4 miljard gulden aan investeringen in zogeheten kernactiviteiten, terwijl tegelijkertijd voor 1 à 1,5 miljard aan niet-kernactiviteiten wordt afgestoten. “Als je niet groeit, word je kwetsbaar”, verklaarde Van Oordt enige maanden geleden de expansiedrift van het concern. “Maar noblesse oblige, je moet focus houden en bescheiden blijven.”

Inmiddels beginnen de contouren van deze nieuwe herstructurering duidelijk te worden. Recentelijk maakte KNP BT bekend voor 1 miljard een papierfabriek te gaan bouwen in het Oostenrijkse Gratkorn. De nieuwe fabriek vervangt vier papiermachines. Een grote fabriek in het Oostenrijkse Bruck werd afgestoten aan een Noorse concurrent, naar verluidt voor ruim een half miljard gulden.

Op de nominatie voor de verkoop staan voor dit jaar nog enkele bedrijven die flexibele verpakkingen maken. Ook het 70-procentsbelang in de beursgenoteerde Gelderse Papiergroep is nog in de aanbieding. Gelderse Papiergroep, dat zich toelegt op grafische specialiteiten als bankbiljettenpapier, past niet langer binnen de kernactiviteit van de papierdivisie: gestreken papier. Tegenvaller bij de verkoop van Gelderse Papiergroep in juni onverwachts de winstverwachting sterk moest verlagen. Oorzaak was de tegenvallende orderontvangst, sinds eind april.

Van Oordt ontkent dat de negatieve reacties van beleggers van de laatste weken aangeven dat zij het concern nog steeds te breed georiënteerd vinden. Beleggers geven KNP BT een lagere koers omdat zij zich concentreren op de slechtst draaiende divisie, ondanks de verkopen van activiteiten. Van Oordt ziet de reactie van de beurs als tijdelijk. Het is veroorzaakt door de berichten over het vertrek van topmanagers, vindt hij.