De laatste file

DEN HAAG. Het valt niet uit te sluiten dat de Binckhorstlaan vroeger omzoomd werd door statige eiken, maar nu is het zo'n bedrijvige weg die je wel meer ziet in een grote stad. Niet helemaal in het centrum, maar ook niet in de periferie. Een weg waar de economie zijn gang gaat en die erin slaagt te ontsnappen aan de aandacht van de planners. Haastig opgetrokken kantoren met veel glas staan er naast de loodsen en keten van de ondernemers die hun grote slag nog moeten slaan. Een ruime rijbaan met veel verkeer en benzinestations, dat hoort ook bij dit type stedelijke omgeving. Lopen moet je hier eigenlijk niet, daarvoor is de weg te lang, en station Hollands Spoor ook te ver weg. Maar aan het einde van de middag is het hier het mooist. De koude lucht wordt donkerblauw, en daar steken de neonreclames haarscherp en helder tegen af.

Het zijn vooral dure en grote consumptie-artikelen die hier te koop zijn: ijskasten, computers, rollen vloerbedekking, kantoormeubels. En veel auto's: Citroëns, Chryslers, Opels. Nieuwe en zo goed als nieuwe. Aan deze weg is ook het bedrijf Pametex gevestigd, en de mensen die daar werken hebben maar één doel: gehakt maken van die spullen die ze verderop verkopen. Niet meteen, maar over een jaar of tien, als die spullen de slijtageslag verloren hebben.

Op het terrein van het bedrijf staat hun werktuig: de shredder. Het is een huizenhoge metalen trommel die auto's en ook ander welvaartsschroot aan stukken maalt: bedden, opslagtanks, wasmachines, bureaustoelen, archiefkasten en fietsen. Dat gaat met veel geweld.

De afgeschreven goederen worden op een schuine transportband getild, en dan gaat het bergafwaarts. In hun laatste file schuiven de Audi's en de Lada's, de Fiats en de BMW's naar voren. Ze komen van sloopbedrijven. Die hebben de bruikbare onderdelen, de banden en de accu's gedemonteerd en de vloeistoffen afgetapt.

Nu worden de wrakken eerst geplet tussen twee stalen rollen, en dan gaat het de molen in. Een elektromotor van 2.000 pk draait in de trommel 500 keer per minuut een rotor rond die bezet is met 16 hardstalen hamers. Tussen de dikke wand van de trommel en de hamers worden de tafelpoten, de cv-ketels, de spatborden, de cilinderkoppen, de carters en de kofferdeksels met brute kracht verbrijzeld. Het moet daarbinnen erger dan de hel zijn. De temperatuur loopt door al dat geweld op tot 180 graden, het is er stoffig, het lawaai is onbeschrijflijk en het stinkt er verschrikkelijk. Heel af en toe slipt er wel eens een gevulde benzinetank of een gastank door de controle heen. Die ontploft dan meteen. Nog erger is een blok massief metaal. Soms weet een sloper of een automobilist er geen raad mee, en gooit hij het in zijn kofferbak. In het ergste geval komt zo'n blok klem te zitten tussen hamers en wand. De shredder slaat vast en dan moeten ze met een snijbrander de trommel in. Maar het gebeurt zelden. Meestal komt alles dat de trommel in komt er een paar seconden later ook uit, alleen veel kleiner.

De brokken worden gesorteerd. Cyclonen en trilgoten halen de lichte delen uit de brokken - stukjes rubber en plastic, stukjes glas, en stof. Magneten halen het ijzer en staal eruit. De resterende hoeveelheid is een mengsel van koper, aluminium en roestvrij staal. In Oss en Harderwijk weten ze daar raad mee. Ze gooien dit mengsel in een bad met een vloeistof waarvan het soortelijk gewicht gevarieerd kan worden. Dan komt eerst het aluminium bovendrijven, en daarna de rest. Al dat ijzer, staal, aluminium en koper kan weer gebruikt worden. De deur van de nieuwe Miele-ijskast kan staal bevatten van het dak van een Lada, de spatborden van een Mercedes en de achterplaat van een Zanussi-vaatwasmachine. Zo zijn de metalen van deze wereld al enige tijd op reis. Op gezette tijden rusten ze ergens een jaar of tien, dan krijgt hun tijdelijke eigenaar genoeg van ze en brengt ze weg. Het schroot versmelt met de internationale staal- en ijzervoorraad en wordt weer uitgezonden. Als beddespiralen voor India, bushokjes voor Zuid-Afrika, of fietsframes voor Nederland.

Die internationale versmelting en herverdeling bestaat bij de gratie van de hoge kosten van winning van de originele delfstoffen, maar wordt daarnaast in toenemende mate gefinancierd door de heffingen die de burgers van beschaafde landen betalen. Dat de koper van een fonkelnieuwe auto meteen al tandenknarsend 250 gulden verwijderingsbijdrage betaalt, zodat de sloper er over een jaar of tien op zijn gemak de ruiten uit kan breken, de banden af kan slopen en de smeerolie af kan tappen, dat is iets waartoe alleen maar hoog geciviliseerde samenlevingen in staat zijn. De gereglementeerde beteugeling van de vrije markt heeft inmiddels al tot een nieuw woord geleid: econologie. Het laat zich nog wat moeilijk uitspreken, maar de ontwikkeling is er niet minder onstuitbaar door.

Het is daarom interessant om te zien hoe het zal aflopen met het shreddervuil. Een auto bestaat behalve uit metaal helaas ook uit stoelen, een kokosmat, een dashboard, tientallen rubber slangen, remblokjes, en een kilo of tien modder. Samen is dat ongeveer 22 procent van het totale gewicht. Het resultaat kunnen we hier aan de Binckhorstlaan zien: een walgelijke filet americain van stukjes koelslang, draadjes, vet, zand en schuimrubber.

Hier krijgen de shredders niks voor. Ze moeten het storten, en dat kost geld. Tien jaar geleden betaalden ze veertien gulden per ton, binnenkort tien keer zoveel, en in 1997 zal het ongeveer 200 gulden per ton kosten, want dan mag het alleen nog maar verbrand worden. De shredders willen nu dat de slopers de auto's beter leeghalen. Ze hebben becijferd dat de hoeveelheid vuil per wrak naar 14 procent zal moeten.

Dat gaat geld kosten. Misschien moet de verwijderingsbijdrage omhoog. Misschien ook zal het aanbieden van een auto bij de sloop geld gaan kosten. Maar in ieder geval zal de autorijder moeten betalen. Dat is de econologie. Het is een economie die van achteren naar voren werkt. Het is een leer die consumenten vertrouwd maakt met vergankelijkheid, met boete, maar ook met reïncarnatie. Het is een produkt dat het op de verschraalde geloofsmarkt heel goed zal gaan doen.