Cis-platina remt tumor wel en trans-platina niet

In 1961 bestudeerde de Amerikaanse biofysicus Barnett Rosenberg het effect van een elektrisch veld op zich delende bacteriën. Hiervoor maakte hij gebruik van platina-elektroden, omdat dat een inert materiaal heette te zijn.

Tot zijn verbazing stopten de E. Coli bacteriën geheel met groeien en vormden zij draadvormige structuren. Bij nader onderzoek bleek dat echter niet het gevolg te zijn van het aangelegde elektrisch veld, maar van een onder invloed van licht in de ammoniumchloride oplossing gevormde platinaverbinding: cis-platina: PtCl(NH). De eigenschappen van deze stof waren voor hem aanleiding om deze te testen op anti-tumoractiviteit, en met succes. Het cis-platina bleek uiterst werkzaam te zijn bij het voorkomen van kanker in muizen en is inmiddels uitgegroeid tot een van de meestgebruikte geneesmiddelen in de strijd tegen kanker: een klassiek geval van serendipiteit.

Inmiddels is na veel speurwerk iets meer duidelijkheid gekomen omtrent de wijze waarop het cis-platina zijn geneeskrachtige werking uitoefent. Het bindt in het lichaam bij voorkeur aan DNA en wel voornamelijk met twee naast elkaar gelegen guanine-basen. Hierbij wordt de dubbele helix gebogen en enigszins uit zijn verband gebracht, waardoor de celdeling wordt verhinderd en de groei geremd.

Het broertje van cis-platina, trans-platina - waarin de chlooratomen tegenover elkaar zitten - kan dit niet, en vormt dus òf verbindingen tussen verder van elkaar afgelegen guanines in dezelfde keten òf in twee verschillende DNA-ketens. Het is vreemd genoeg absoluut niet werkzaam tegen kanker, terwijl het wel degelijk de vermenigvuldiging van het DNA remt. Er moesten dus wel verschillen zijn in de manier waarop de cel met de DNA-platina complex omgaat.

Drie jaar geleden werd een eiwit ontdekt dat een heel kenmerkend gebied bevat (de zogenaamde High Mobility Group HMG) dat het complex herkent en er aan vast gaat zitten. Het HMG zou de herstelmechanismen in de cel dwarsbomen, waardoor de deling geremd wordt. Maar waarom dan alleen wanneer er cis-platina is gebonden?

Onlangs werd er echter weer een tipje van de sluier opgelicht (Nature, 19 okt.). Japanse onderzoekers zijn er in geslaagd om met behulp van röntgendiffractie de structuur van het DNA-cis platina complex op te helderen. Het DNA blijkt inderdaad zon 45 graden gebogen en op de plaats van de binding is bovendien de structuur van de helix veranderd. Dit zou heel goed het specifieke herkenningspunt kunnen zijn voor het HMG.

Het is dus wat duidelijker geworden wat er zich precies op moleculaire schaal afspeelt. Veel belangrijker is echter dat nu de structuur bekend is, er opeens veel beter kan worden gezocht naar andere actieve anti-tumor verbindingen, met wellicht ook wel minder bijwerkingen.