'Wereld moet dankbaar zijn voor dit moment'

Hieronder volgen fragmenten uit de toespraken die de presidenten Clinton van de Verenigde Staten, Milosevic van Servië, Tudjman van Kroatië en Izetbegovic van Bosnië gisteren hielden na het bereiken van een vredesakkoord over Bosnië.

President Clinton (VS): Ongeveer een uur geleden sprak ik met minister Christopher van buitenlandse zaken in Dayton, Ohio. Hij informeerde mij dat de presidenten van Bosnië, Kroatië en Servië een vredesregeling hebben bereikt om een einde te maken aan de oorlog in Bosnië - om een einde te maken aan het ernstigste conflict in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Na bijna vier jaar en 250.000 doden, twee miljoen vluchtelingen, wreedheden die mensen in de hele wereld hebben ontzet, heeft de bevolking van Bosnië nu een kans van de verschrikking van de oorlog over te stappen naar de belofte van vrede.

De presidenten van Bosnië, Kroatië en Servië hebben een historische en heldhaftige keuze gemaakt. Ze hebben uiting gegeven aan de wil van hun volkeren. Wat hun etnische afkomst ook mag zijn, de overgrote meerderheid van de burgers van Bosnië, Kroatië en Servië wil hetzelfde. Zij willen een einde aan de slachtpartij. Zij willen een einde aan het geweld en de oorlog. Ze willen hun kinderen en kleinkinderen de kans geven een normaal leven te leiden. Godzijdank zijn hun stemmen vandaag gehoord.

Ik wil het onderhandelingsteam van Amerika bedanken, onder leiding van minister Christopher en ambassadeur Holbrooke, voor hun buitengewone diensten. Hun vastberadenheid, samen met die van de Europese en Russische partners, en de volharding van de NAVO hebben de partijen naar de onderhandelingstafel gebracht. Hun onophoudelijk streven naar vrede heeft de overeenkomst van vandaag mogelijk - en straks - ook werkelijkheid gemaakt.

De volkeren van Bosnië, het Amerikaanse volk - zelfs de volkeren van de gehele wereld - zouden dankbaar moeten zijn voor dit moment. [..]

Nu de partijen in de oorlog serieus hebben toegezegd vrede te willen, moeten wij hen helpen deze te bewerkstelligen. Alle partijen hebben gevraagd om een sterke internationale macht om de scheiding van de legers te controleren en de verzekering te geven dat elke partij zich aan het akkoord houdt. Alleen de NAVO is daartoe in staat en de Verenigde Staten, als de leider van de NAVO, moet een essentiële rol hierin spelen. [..]

We staan op een beslissend moment. De partijen hebben gekozen voor vrede. Amerika moet ook voor vrede kiezen. [..]

De missie van de NAVO zal duidelijk zijn en beperkt. Onze troepen zullen alleen orders krijgen van de Amerikaanse generaal die het commando voert over de NAVO. Ze zullen bevoegd zijn elke dreiging en elke schending van de vredesovereenkomst met beslissende kracht tegemoet te treden. [..]

Ons leiderschap heeft dit akkoord mogelijk gemaakt en helpt een einde te maken aan de zinloze moord op zoveel onschuldige mensen die onze burgers avond na avond op hun televisieschermen hebben moeten aanschouwen. Nu is Amerikaans leiderschap, en dat van onze geallieerden, nodig om deze vrede werkelijk en duurzaam te maken. Onze waarden, onze belangen en ons leiderschap over de hele wereld staan op het spel.

Milosevic (Servië): Als gevolg van de succesvolle afsluiting van de onderhandelingen in Dayton, zal deze dag de geschiedenis ingaan als de dag van het einde van de oorlog in voormalig Joegoslavië. In een burgeroorlog als deze in Bosnië zijn geen winnaars en kunnen er geen winnaars zijn. Iedereen verliest. Alleen vrede is een overwinning. De oplossingen die zijn bereikt bevatten pijnlijke concessies voor alle partijen.

Maar zonder concessies zou er niets bereikt kunnen worden, en zou vrede onmogelijk zijn. Daarom hoeft geen enkele partij spijt te hebben van de concessies die hier zijn gedaan. [..]

Ik zou van de gelegenheid gebruik willen maken te benadrukken dat de Federale Republiek van Joegoslavië met dezelfde volharding waarmee zij de afgelopen jaren heeft gevochten voor vrede in het gebied en voor een gelijke behandeling van alle volkeren, nu samenwerking en ontwikkeling op basis van gelijkwaardigheid zal aanmoedigen in het belang van alle landen en de volkeren in het gebied.

Meneer Christopher, ik zou mijn dankbaarheid willen uitspreken aan de regering en het volk van de Verenigde Staten [..] en tegelijkertijd de verwachting uitspreken dat de Verenigde Staten bij de uitvoering van het akkoord zullen meewerken op dezelfde manier als waarop zij hebben bijgedragen aan de totstandkoming van het akkoord.

Izetbegovic (Bosnië): Vandaag is een historische dag voor Bosnië en de rest van de wereld. Voor Bosnië, omdat de oorlog, hopen wij, zal worden vervangen door vrede. En voor de rest van de wereld omdat het lijden van Bosnië een moreel vraagstuk was van de eerste orde. En morele kwesties gaan iedere man of vrouw in de wereld aan.

De documenten die we net hebben ondertekend, garanderen de waardigheid en integriteit van Bosnië-Herzegovina en de ontwikkeling van een open maatschappij gebaseerd op tolerantie en vrijheid. Dit beschouwen wij als het belangrijkste en grootste resultaat van de zojuist afgeronde onderhandelingen.

Wij zijn vastbesloten de verplichtingen die hier uit voortvloeien na te leven. Wij verwachten van Amerika, Europa en de islamitische landen steun bij deze belangrijke en nobele taak.

Deze steun en hulp wordt vooral verwacht van de Verenigde Staten van Amerika, van de president van de Verenigde Staten, van het Congres en van het Amerikaanse volk. Aarzel niet, want zo helpt u het lijden van zoveel mensen te verlichten en het vuur te blussen op een gevaarlijke plek die een constante dreiging vormt voor de regio en voor de wereld.

En tot mijn eigen volk zeg ik: Dit is misschien geen rechtvaardige vrede, maar het is meer dan uitsluitend een voortzetting van de oorlog. In de situatie zoals hij is en in de wereld zoals hij is, kon een betere vrede niet worden bereikt.

Tudjman (Kroatië): De Kroatische republiek heeft er alles aan gedaan de oorlog te voorkomen en toen hij onortuinlijk genoeg toch uitbrak, hebben wij kosten noch moeite gespaard om een vredesakkoord te bereiken. Op deze conferentie hebben we ook op alle mogelijke manieren bijgedragen aan een oplossing. [..]

We hebben een akkoord gesloten dat volgens ons zal leiden tot de volledige beëindiging van de oorlog in Bosnië-Herzegovina en van de crisis in voormalig Joegoslavië.

Ik zou graag willen beklemtonen dat ik ervan overtuigd ben dat deze afspraken, overeenkomstig het eerdere akkoord van Washington, zullen resulteren in verdere versterking van de federatie tussen Kroaten en Bosniërs. In het bijzonder kijken wij uit naar de vreedzame integratie van de overgebleven bezette gebieden van Kroatië en naar de algehele normalisering van de betrekkingen tussen alle staten die zijn voortgekomen uit het voormalige Joegoslavië en tussen hun volkeren op basis van wederzijdse erkenning. [..]

Een paar jaar geleden schreef ik, mij bewust van de gecompliceerde situatie, in een brief aan president Clinton al mijn mening, dat alleen een gezaghebbende macht, zoals de NAVO, de politieke en militaire kracht zou hebben die nodig is voor het bewerkstelligen van vrede. Daarom steun ik krachtig de te verwachten komst van NAVO- en VS-troepen. En ik verzeker u dat de republiek Kroatië niets zal nalaten om met hen samen te werken en alle noodzakelijke bijstand zal verlenen bij de uitvoering van hun nobele taak.