Spigt: het roer gaat om bij Van der Valk

DEN HAAG, 22 NOV. “De masten van de oude schepen kraken, maar het roer gaat om.” Het familiebedrijf Van der Valk gaat zijn structuur wijzigen, de administratie moderniseren en de relatie met de belastingdienst en de bedrijfsvereniging verbeteren. Dat was de boodschap die raadsman mr. L. Spigt gisteren in zijn slotpleidooi de Haagse rechtbank voorhield. Hij hoopt dat “deze positieve grondhouding” een gunstige uitwerking heeft op de straffen die de rechters in het proces tegen zeven leden van de familie Van der Valk zullen opleggen.

De raadsman van het horeca-concern nam een zeker risico door de rechtbank te melden dat de familie afgelopen weekend met veel pijn en moeite unaniem akkoord is gegaan met een ingrijpende reorganisatie en een naheffing van de fiscus over de periode 1989-1994 die, inclusief boetes, neerkomt op bruto 213 miljoen gulden (netto 140 miljoen). Het besluit om deze door de fiscus opgelegde claim te voldoen is volgens Spigt genomen omdat de familie “met de rug tegen de muur stond”. De advocaat zei te hopen dat de rechtbank het besluit zal opvatten als een teken van goede wil en niet als een schuldbekentenis voor de in de strafzaak ten laste gelegde feiten: het betalen van zwart loon, belastingfraude en valsheid in geschrifte.

Mr. Spigt schetste in zijn slotpleidooi de moeite die het hem en andere adviseurs de afgelopen twee jaar heeft gekost om de Van der Valken te overtuigen van de noodzaak van een andere, strakker geleide organisatie. “In familiebedrijven is de overgang naar een nieuwe generatie een loodzwaar proces”, betoogde hij. Er was volgens de advocaat bij Van der Valk een triumviraat ontstaan dat in staat was jarenlang leiding te geven aan een groep van circa 70 jongeren. Oom Arie (65), een van de twee senioren, was, aldus mr. Spigt, in “een eenzame beslissingsrol” terechtgekomen. “Twintig jaar functioneerde hij op een bijna orakel-achtige manier.” Het Van der Valk-concern noemde Spigt “een archipel van eilanden, waarin formaliteit de macht oplevert, in combinatie met familiebanden”. “Hoe het er toeging is in het hedendaagse zakelijke verkeer nauwelijks voorstelbaar.”

Maar de inval van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingdienst (FIOD) in februari 1994 is volgens Spigt door de jongere generatie opgevat als “een blessing in disguise”. Het strafproces en vooral de eisen tot onvoorwaardelijke gevangenisstraffen tegen een aantal familieleden is daarentegen wel als een bom ingeslagen.

Sinds de FIOD-inval is volgens Spigt veel ten goede veranderd. “Door het gerechtelijk vooronderzoek is het overleg binnen de familie de laatste anderhalf jaar in een stroomversnelling geraakt. Aan de boekhouding is al veel verbeterd, onder meer doordat externe deskundigen zijn aangetrokken.” Verder is de familie Van der Valk zondag op een spoedvergadering moeizaam, maar unaniem akkoord gegaan met een schikking met de fiscus en met een nieuwe bedrijfsvorm. “De kogel is door de kerk”, aldus de advocaat. De beslissing is unaniem genomen en dat mag uniek heten met zoveel betrokkenen en evenzovele meningen. De beste oplossing voor de familie lijkt volgens de advocaat een franchise-organisatie. Dan worden vestigingen zelfstandiger, maar behouden ze hun uniformiteit. “Wel komt er nog een centraal kantoor voor ondersteuning op financieel en administratief gebied”, aldus Spigt.

Het akkoord met de belastingdienst over naheffingen omvat een bedrag van in totaal 213 miljoen gulden en heeft betrekking op de jaren 1989 tot en met 1994. Inbegrepen zijn de vennootschapsbelasting, omzet- en loonbelasting, rente, boetes en de premies voor het GAK. Het bedrag moet opgebracht worden door alle vestigingen en aanverwante bedrijven. “Dat bedrag moet met hard werken terugverdiend worden”, aldus Spigt, volgens wie het eigen vermogen van de familie 240 miljoen gulden bedraagt. Van der Valk zal voor een deel van de te betalen som externe financiering zoeken. In zijn slotpleidooi hekelde Spigt opnieuw de willekeur van het openbaar ministerie - de officier van justie heeft celstraffen geëist oplopend tot 18 maanden, waarvan 6 maanden voorwaardelijk, en boetes van 750.000 tot 1,5 miljoen gulden - dat er slechts drie vestigingen uitpikte voor vervolging. “De officier zal vast bedoelen dat de snavel van het hele Toekan-concern bijgeschaafd moet worden”, aldus de advocaat. Hij en ook de andere raadslieden pleitten ervoor een eventuele onvoorwaardelijke celstraf om te zetten in dienstverlening wegens persoonlijke omstandigheden van de betrokkenen. “Het liefst zouden de Valken de celstraf met zijn allen willen uitzitten, wat zou betekenen dat elke Valk een week achter de tralies zit. Maar ik heb hun moeten uitleggen dat dit juridisch niet kan”, zei mr. Spigt. Bovendien zou dienstverlening goed zijn volgens de verdediging, omdat de Valken dan over de grenzen van het eigen concern kunnen kijken. “Dat willen de rechtbank en het openbaar ministerie toch? Als dat maar niet bij de FIOD is, want die maken teveel fouten.”

In zijn 'laatste woord' richtte Lucas van der Valk - tegen hem, zijn broer Ben en zijn neef Gert-Jan is 18 maanden cel waarvan 6 maanden voorwaardelijk plus 750.000 gulden boete geëist - zich tot zijn vader Arie. Vooruitlopend op het einde van diens rol in het concern zei hij: “Wij hebben veel respect voor u, u bent rechtvaardig en streng... U blijft ons voorbeeld, u blijft de beste.” Vader Arie beperkte zich tot een kort dankwoord aan rechtbank en publiek. Hij overhandigde de rechters een tekst op papier.

Op 4 december doet de rechtbank uitspraak.