Een kans op vrede

EEN VAN DE PARTIJEN, die der Bosnische Serviërs, is in Dayton verdonkeremaand. Dat maakte het succes mogelijk van de onderhandelingen en betekende tegelijk het grote verschil met de vroegere aanpak van de Bosnische oorlog door de tandem van Europese Unie en Verenigde Naties. Waar de Europeanen Karadzic als volwaardig gesprekspartner aan de onderhandelingstafel toelieten en blauwhelmen overeenkomsten tekenden met Mladic, daar zijn beide figuren nu formeel van oorlogsmisdaden beschuldigd. Hetgeen hen volgens het bereikte akkoord uitsluit van ambtelijke en politieke functies in het nieuwe Bosnië-Herzegovina.

Om tot dit resultaat te komen hebben de Amerikanen een diplomatieke en morele krachttoer moeten verrichten. De voornaamste aanstichter van de ellende in voormalig Joegoslavië, de Servische president Miloševic, gaat vrijuit en vormt nu de belangrijkste politieke garantie voor de vrede. Van hem en van de militaire macht die de NAVO op het punt staat te ontplooien zal afhangen of de verliezers van deze onderhandelingen, de Bosnische Serviërs, zich zullen schikken en medewerking zullen verlenen aan het experiment van één republiek en één federatie binnen één staat. Want dat de gevonden constructie nogal kunstmatig en daardoor kwetsbaar is, wordt door niemand betwijfeld. Internationaal machtsvertoon alleen zal niet voldoende zijn om het werk tot aanvaardbare voltooiing te brengen.

DE BETROUWBAARHEID VAN Miloševic zelf staat nauwelijks meer ter discussie. Uit het opheffen van de sancties tegen klein-Joegoslavië zal de Servische president het politieke kapitaal trachten te munten waarmee hij zijn schuld bij het Servische volk zal willen aflossen. Letterlijk zal hij de geld- en goederenstroom die straks op gang komt, niet in gevaar willen brengen. Maar hoogst onzeker is of de Servische president zijn generaals in de hand heeft. Te veel geruchten zijn de afgelopen maanden in omloop gekomen over verregaande hulp van de federale strijdkrachten aan de Bosnische Serviërs om daar al te lichtvaardig overheen te stappen. Hoe poreuzer de scheidslijn tussen de Serviërs aan beide zijden van de Bosnische grens, des te zwaarder de taak van de Atlantische vredesmacht.

Een beslissende factor bij het disciplineren van de Bosnische Serviërs zullen de Russen zijn. Russische soldaten zullen in de corridor worden gelegerd die de twee Servische landsdelen van Bosnië met elkaar verbinden, een corridor waarover nog internationale arbritage moet plaatshebben. Als Moskou bereid blijft in alle opzichten met de nabij gelegerde Amerikanen samen te werken zal dat de duurzaamheid van de overeenkomst aanzienlijk bevorderen. De prijs die de Russen hebben binnengehaald, een Atlantische en dus Amerikaanse bevestiging van de Russische rol op de Balkan, moet hun loyaliteit verzekeren. In Dayton hebben zij hun beschermelingen als een vuile zakdoek laten vallen.

IN AANMERKING GENOMEN wat er op het spel staat, is het hoogst onwaarschijnlijk dat het Amerikaanse Congres zijn dwarsliggerij tegen het zenden van troepen lang zal continueren. Hoewel nog veel onduidelijk is, zal aan de voornaamste eis van de Amerikaanse volksvertegenwoordigers, opheffing van het wapenembargo dat vooral de Bosnische regeringstroepen trof, op termijn worden voldaan. Hoe de voorgenomen beheersing van de wapentoevoer naar voormalig Joegoslavië moet worden verzoend met het Amerikaanse voornemen het Bosnische regeringsleger tot een geloofwaardige en geïntegreerde strijdmacht om te vormen is een van de vragen die in het Dayton-akkoord open zijn gebleven. Maar het is nauwelijks voor te stellen dat het Congres een onoverkomelijk obstakel zou willen opwerpen op de weg naar een goede afloop.

De veiligheid van de uit te zenden vredesmacht blijft een gevoelig bestanddeel van het akkoord. Er moet nog het een en ander gebeuren alvorens in de praktijk aan de voorwaarde zal zijn voldaan dat alle partijen met de stationering van NAVO-strijdkrachten in Bosnië instemmen. De Bosnische Serviërs mogen in Dayton niet veel meer zijn geweest dan toehoorders, in het veld kunnen zij nog last genoeg veroorzaken. Dat dwingt ertoe dat alle eenheden die onder de vlag van de NAVO zullen worden ingezet, van doeltreffende bewapening en van een helder mandaat worden voorzien. Mocht Den Haag besluiten tot deelname, dan zal er geen sprake meer mogen zijn van de verregaande zelfbeperking die de tragedie in en rondom Srebrenica nagenoeg onvermijdelijk heeft gemaakt. De internationale vredeshandhaving gaat een nieuwe fase in.