Nieuwe bloemlezing van vroege liedjes van de Beatles overtreft latere hits niet; Pril clubje zoekend naar het juiste tempo

De nieuwe plaat van de Beatles Free as a bird was gisteren in ieder radio- en tv-journaal te horen. Vandaag is de cd The Beatles Anthology 1 uitgekomen.

AMSTERDAM, 21 NOV. Het hoge woord moet er meteen maar uit: Free as a bird, het door John Lennon nagelaten werkje dat door de resterende drie Beatles tot een afgerond nummer werd gemaakt, kan in hun totale oeuvre tot de middelmaat worden gerekend. Het is een melancholiek liedje van het soort dat in hun hoogtijdagen zo ongeveer het derde nummer op de tweede kant van de elpee zou zijn geweest - niet geschikt om op single te zetten, maar nog altijd goed genoeg om meteen mee te neuriën.

Het voornaamste euvel is, denk ik, dat er met de rolverdeling moest worden gesjoemeld. Lennon liet een cassettebandje achter, waarop hij zingt èn piano speelt. Die opname was ondeelbaar. De andere drie moesten zich daarbij aanpassen; in hun driestemmige samenzang schiet Lennon er nu af en toe bovenuit, terwijl Paul McCartney de zangsolist is in het deel dat door Lennon niet was afgemaakt. Het resultaat is een nummer dat nogal schommelt tussen de ballad die Lennon voor ogen moet hebben gestaan en de onmiskenbare Beatle-klank, die alleen kon worden gereconstrueerd door in de befaamde EMI-studio aan Abbey Road de digitale techniek te vervangen door de oude analoge, en door daar zelfs de vroegere echokelder weer in ere te herstellen.

Free as a bird is het eerste nummer op de vandaag verschenen The Beatles Anthology 1, de eerste van drie dubbel-cd's met materiaal dat nog niet eerder officieel was uitgebracht, maar in sommige gevallen al wel op bootleg-platen was te vinden. De andere twee komen volgend voorjaar en volgend najaar uit. En bij het met veel marketing-geweld gelanceerde pakket behoort voorts een tv-documentaire in drie lange delen, die in Nederland op 2, 3 en 4 december wordt uitgezonden door RTL5.

De nieuwe cd omvat de eerste jaren van de groep, tot en met 1964. De oudste opnamen zijn afkomstig van een amateuristische 78-toerenplaat die in 1958 werd gemaakt bij een particulier studiootje in Liverpool. Dwars door het geruis is een pril groepje te horen met That'll be the day van Buddy Holly en een eigen nummer (In spite of all the danger) dat eveneens naar Holly klinkt. Van twee jaar later dateren een paar drabbig klinkende opnamen van een bandrecorder bij de familie McCartney thuis - hetzelfde rijtjeshuis, dat gisteren werd gekocht door de National Trust en daarmee tot Brits cultuurgoed is bestempeld.

Vijf nummers op de cd komen van de legendarische auditie die de Beatles in januari 1962 aflegden bij de platenmaatschappij Decca, en die eindigde met een afwijzing. Het is moeilijk te beoordelen of de verantwoordelijke man - de ongelukkige! - anders had kunnen besluiten. Het is een vitaal en energiek rock & roll-groepje dat hier zijn uiterste best stond te doen, en Paul McCartney excelleerde in ruige vocalen, maar veel beter dan een gemiddeld top-veertig-orkestje waren ze nog niet. Hooguit had de Decca-functionaris op basis van twee eigen nummers (Like dreamers do en Hello little girl) moeten horen dat Lennon en McCartney behendige popsongs konden schrijven. Niet voor niets hebben twee allang vergeten groepjes er later nog een hit aan gehad.

De rest van deze eerste bloemlezing bestaat voornamelijk uit concert en tv-opnamen, een paar curiosa en afwijkende studioversies van bekende nummers, waaruit blijkt hoe er werd gezocht naar de meest passende instrumentatie en het ideale tempo. Aardig om daar een keer getuige van te zijn, dat wel, maar niet iets om keer op keer te draaien - in tegenstelling tot de aanstekelijke eenvoud van Live at the BBC, de radio-compilatie waarvan vorig jaar zes miljoen exemplaren werden verkocht.

De ingewijde Mark Hertsgaard schreef in Newsweek dat op de delen 2 en 3 meer verrassingen zullen voorkomen, zoals een akoestische Day in the life, ver voordat dat nummer zijn symfonische proporties kreeg. Maar tot dusver lijkt mij dat de Beatles hun beste platen maakten toen ze nog bestonden.