Links-liberaal winkelen

VERS BROOD OF BOEKEN kopen op zondag mag straks van de Tweede Kamer - niet vaker dan één keer per maand. De openingstijden van de winkels worden verruimd, maar niet helemaal vrij gelaten aan het initiatief van winkeliers of aan de vrijzinnigheid van de gemeenten.

De revolutie in Nederland, het ijkpunt van het links-liberale gehalte van dit kabinet, is de verruiming van de openingstijden voor winkels. Nadat het vorige kabinet de winkels toestond om een half uurtje langer open te blijven, kondigde minister Wijers (economische zaken) vorig jaar een verregaande de-regulering aan. Winkels zouden slechts verplicht zijn de luiken gesloten te houden tussen tien uur 's avonds en zes uur 's ochtends en verder de vrijheid krijgen naar eigen inzicht hun deuren te openen. Voor de zondagse winkelopening zouden de gemeenten, rekening houdend met de godsdienstige gevoelens van de bevolking, een eigen beleid mogen voeren.

Voor de consumenten zou dat een onbeperkte vrijheid bij het winkelen opleveren, maar het zou tot onwenselijk geachte concurrentie tussen gemeenten kunnen leiden. Voor zoveel vrijheid krabbelde de PvdA, onder druk van de vakbondsvleugel in de fractie, toch terug en stelde voor dat winkels slechts twaalf keer per jaar op zondag geopend mogen zijn. De VVD haastte zich om het PvdA-amendement te steunen. Arm D66, dat nu alleen staat in de verdediging van het paarste element van het 'paarse' kabinet.

DE OPENINGSTIJDEN zijn een afgeleide van maatschappelijke verschuivingen, een bevestiging van de grotere invloed die consumenten hebben in de bepaling van economische wenselijkheden. Meer eengezinshuishoudens, meer werkende vrouwen, onregelmatige werktijden, veranderend winkelgedrag en een grotere koopkracht botsen met de beperkingen waaraan de organisaties van kleine winkeliers en de vakbonden van personeel bij het grootwinkelbedrijf tot nu toe gezamenlijk hebben vastgehouden. Wat de zelfstandige winkeliers betreft bestaat er een reëel probleem: zij hebben ook nu al lange werkdagen. Maar bedacht moet worden dat zich waarschijnlijk verschuivingen in het koopgedrag gaan voordoen en dat de winkeliers zich daaraan aanpassen. Winkels worden niet verplicht om open te zijn en informeel zullen zich nieuwe patronen van openingstijden ontwikkelen.

Bovendien leveren ruimere winkeltijden werkgelegenheid op en zullen de omzetten in de detailhandel stijgen. De klassieke wet van Say, de econoom uit het begin van de vorige eeuw die zei dat ieder aanbod zijn eigen vraag schept, geldt ook voor het winkelbedrijf.

VERRUIMING van de winkeltijden doet zich overal in Europa voor, ook in Duitsland dat verreweg de grootste beperkingen op dit gebied kent. Met de Kamer-meerderheid voor langere openingstijden door de week past Nederland zich wat dat betreft aardig aan. Wat merkwaardig blijft is het politieke compromis over de zondag. D66 verliest alweer een puntje en paars is wat fletser geworden. Maar een bijzonder moment voor Nederland blijft het wel - de nieuwe winkelsluitingswet.