Beraad geschorst, 'niet mislukt'; Bosnië-overleg in Dayton vastgelopen

DAYTON (Ohio), 21 NOV. Het Bosnië-overleg in Dayton lijkt vannacht te zijn vastgelopen. Het beraad zou zijn geschorst, maar tegengesproken is dat het is mislukt. Onduidelijk is nog of, en zo ja wanneer en waar, het overleg wordt hervat.

De Bosnische minister van buitenlandse zaken Sacirbey zei vannacht dat er geen geen afspraak voor een hervatting van het overleg is. Later meldde een woordvoerder van de Bosnische regering dat de leiders van de Bosnische partijen vandaag naar huis gaan, maar een Kroatische woordvoerder sprak dat tegen. De woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, Burns, zei dat het overleg “nog steeds gaande is”. Het Joegoslavische persbureau Tanjug liet weten vandaag een akkoord te verwachten. Niet geïdentificeerde diplomaten meldden in Dayton dat de strijdende partijen onderling verder praten. Ze zouden tot vier uur vanmiddag onze tijd de kans krijgen een akkoord te bereiken.

Een mislukking van het vredesoverleg werd gisteren nog afgewend. Ook na het verstrijken van het ultimatum dat de Amerikaanse bemiddelaars hadden gesteld voor het bereiken van een akkoord, zijn de onderhandelingen nog voortgezet - de hele dag, avond en nacht.

Voor het eerst mengde gisteren president Clinton zich persoonlijk in de besprekingen, door vanuit Washington telefonisch contact op te nemen met de Kroatische president Tudjman op de luchtmachtbasis Wright-Patterson, bij de stad Dayton in Ohio, waar het overleg zich afspeelt.

Onder leiding van de onvermoeibare Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, en diens onderminister Richard Holbrooke werd de druk op de drie partijen in de Bosnische oorlog gisteren sterk opgevoerd. Om tien uur 's morgens lokale tijd moest er een akkoord zijn, anders zou het vredesoverleg als mislukt beschouwd moeten worden, aldus het ministerie van Christopher zondag. Het was een gok, die volgens een woordvoerder van het ministerie slaagde: de delegaties werkten de hele nacht geconcentreerd door. Er werd ook vooruitgang geboekt, maar niet voldoende om de ondertekening van een akkoord te rechtvaardigen.

Af en toe leek het er op dat het overleg gisteren al mislukt was. Aan het eind van de middag liet president Miloševic van Servië zijn bagage aan boord van zijn vliegtuig brengen, dat ook al werd volgetankt. De Bosnische president Izetbegovic zou zijn vliegtuig uit Washington al naar Dayton hebben gesommeerd om hem af te halen. Volgens een Amerikaanse diplomaat was het puur theater.

De meningsverschillen spitsten zich volgens diplomatieke bronnen op de luchtmachtbasis toe op de eis van de Serviërs voor verbreding van de zogenoemde Posavina-corridor, die in het noorden van Bosnie de gebieden van de Bosnische Serviërs in Noord-Bosnië verbindt met die in het oosten en met Servië. De Bosnische regering vreest dat de Serviërs deze corridor kunnen misbruiken om aansluiting van het Servische deel van Bosnië bij Servië te vergemakkelijken. Op haar beurt eist de Bosnische regering een corridor die de enclave Gorazde verbindt met Sarajevo.

De Amerikanen hebben steeds gezegd aan te sturen op een alomvattend vredesakkoord, waarin zowel constitutionele overeenkomsten zijn opgenomen, als territoriale verdelingen en afspraken over de vervolging van oorlogsmisdaden. Maar een functionaris wilde niet uitsluiten dat een deelakkoord zal worden gesloten als dat het enige is waar overeenstemming over bereikt kan worden.

Pagina 5: Marathonzittingen in Dayton, maar geen akkoord

De Servische president Miloševic wil evenwel geen genoegen nemen met een deelakkoord: hij eist een allesomvattende regeling, omdat alleen zo'n vredesakkoord een eind zal kunnen maken aan de internationale sancties tegen Joegoslavië (Servië en Montenegro).

Minister Christopher, die sinds zijn aankomst op de basis op vrijdagavond een hoofdrol speelt als vredesmakelaar, lijkt over een enorm uithoudingsvermogen te beschikken. Na zaterdag 18 uur lang met de verschillende partijen gesproken te hebben werkte hij zondag ruim 22 uur lang door. Maandagochtend om half zes moesten hij en de delegaties constateren dat er geen overeenstemming was. Christopher gunde zich twee uur rust, nam een douche en zette zijn gesprekken voort - eerst met de leden van de contactgroep, daarna met de delegaties van de drie oorlogspartijen. Al snel werd duidelijk dat het ultimatum dat hij had gesteld zonder directe gevolgen verstreek. De Amerikanen kozen ervoor hun bluf van een dag eerder - 'als er dan geen akkoord is, pakken we onze koffers en vertrekken we' - in te slikken en verder te praten. Christopher en de leden van de contactgroep oordeelden dat de drie partijen nog altijd serieus op vrede uit waren.

De woordvoerder van Christopher omschreef het proces van onderhandelen als “twee stappen vooruit, en één achteruit”, “je weet pas of je vooruitgang hebt geboekt als je bij het eindpunt bent”, en “je denkt dat je een bepaalde kant opgaat, en dan ga je opeens een andere kant op”. In het vredesakkoord waar de Amerikanen op aan sturen, hangt alles met alles samen. De laatste paar geschillen kunnen daardoor alle eerdere afspraken weer ontrafelen. “We gaan hen niet dwingen een akkoord te sluiten”, aldus een Amerikaanse functionaris, “of ze gaan akkoord, of niet. In dat laatste geval pakken wij onze koffers en kunnen we Thanksgiving gaan vieren”, de Amerikaanse feestdag die donderdag voor veel Amerikanen een lang weekeinde inluidt.

Een van de redenen om de besprekingen op een legerbasis te houden, was dat zo'n lokatie het makkelijk maakt de pers op een afstand te houden. Dat lukte in grote lijnen ook, en de presidenten en hun delegaties vertoonden zich nauwelijks buiten de gebouwen waar de onderhandelingen plaatsvinden. Alleen de Bosnische president Izetbegovic en zijn premier Haris Siladzic maakten in de loop van de ochtend een ommetje over het terrein. Op kleine afstand gevolgd door lijfwachten en stapvoets rijdende auto's met veiligheidsagenten, wandelden ze door de koude ochtendlucht over een stuk asfalt langs een rijtje coniferen. Een tiental camera's filmde hen, maar de twee leken slechts aandacht te hebben voor hun gesprek. De Bosnische regering staat voor de moeilijke keuze of ze moet instemmen met een de facto opdeling van het land, of de kans voor vrede voorbij laten gaan.

Als er alsnog een akkoord of een deelakkoord bereikt wordt, komt de legering van de NAVO-vredesmacht in Bosnië weer dichterbij. De Amerikaanse regering zal dan niet lang meer kunnen wachten met het werven van steun in eigen land voor Amerikaanse deelname aan de vredesmacht. Gisteren herhaalde Robert Dole, leider van de Republikeinen in de Senaat, nog eens dat de president hem nog niet duidelijk heeft gemaakt welk essentieel Amerikaans belang in Bosnië op het spel staat.

Sinds zijn aantreden als president heeft Clinton gezegd dat Amerikaanse troepen zullen deelnemen aan een vredesmacht voor Bosnië, als er een vredesakkoord is. Zowel het Congres als de Anerikaanse bevolking in het algemeen heeft ernstige bedenkingen bij directe Amerikaanse betrokkenheid “op de grond” bij de Bosnische oorlog.

De president heeft verschillende argumenten aangevoerd om de inzet van Amerikaanse troepen te rechtvaardigen. Er zou een einde aan het bloedvergieten gemaakt moeten worden, aan de bloedigste Europese oorlog sinds de Tweede Wereldoorlog. Alleen de Amerikanen, als leiders van de NAVO, zouden daartoe in staat zijn. Het Amerikaanse leiderschap in de wereld zou een holle kreet zijn als de VS nu werkeloos zouden toezien. Zonder Amerikaans ingrijpen zou de oorlog zich kunnen uitbreiden tot een conflict dat heel Europa tot oorlogsgebied maakt, waarmee grote Amerikaanse economische belangen direct in gevaar zouden komen. Ten slotte heeft Clinton, net als zijn ministers van defensie en buitenlandse zaken, betoogd dat het voor de samenhang van de NAVO noodzakelijk is dat de Amerikanen met een aanzienlijke hoeveelheid troepen deelnemen aan de vredesmacht.