Akkoord in VS behelst alleen begrotingswens

NEW YORK, 21 NOV. De Amerikaanse regering is weer aan het werk en de betrokken partijen praten weer. Democraten en Republikeinen kraaien beiden victorie over een eerste compromis in het slepende begrotingsgevecht.

Dat de plusminus 800.000 federale-overheidswerknemers weer aan de slag zijn gegaan, betekent niet dat de begroting voor 1996 nu in kannen en kruiken is. Niet alleen kan de overheid in theorie opnieuw dichtgaan als er op 15 december nog geen begrotingsakkoord is bereikt, het compromis van zondagavond behelst ook slechts dat de partijen hebben besloten om de tafel te gaan zitten. “Men is overeengekomen samen in een kamertje te gaan zitten totdat er een begroting is”, zegt Kathleen Stephansen, econoom bij Donaldson Lufkin & Jenrette.

De belangrijkste concessie van het Witte Huis is dat Clinton en de zijnen er samen met de Republikeinen naar willen streven de begroting in 2002 kloppend te krijgen. Daarnaast stemt het Witte Huis erin toe dat de berekeningen van het congressionele begrotingsbureau, die conservatiever zijn dan die van het Witte Huis, als uitgangspunt mogen worden genomen.

De Democraten zeggen echter ook dat bijvoorbeeld bezuinigingen op de gezondheidszorg onderdeel moeten uitmaken van een totaalpakket. Ook andere regeringsprogramma's op het gebied van onder meer onderwijs, het milieu en landbouw zijn in zoverre veilig gesteld dat, als de Democraten het idee hebben dat ze hun beleid niet kunnen uitvoeren, de begroting wordt verworpen. Het Witte Huis beschouwt dat als een overwinning op de Republikeinen, die in beide kamers van het het Congres een meerderheid hebben.

De stafchef van het Witte Huis, Leon Panetta, liet gisteren weten dat er helemaal geen belofte is gedaan om de begroting in 2002 kloppend te maken. Cruciaal daarbij is een terminologische kwestie over de zinsnede 'adequate financiering'. Als dat niet kan worden bereikt - en daarover kunnen straks de meningen verschillen - hebben beide partijen de mogelijkheid een begrotingsvoorstel te verwerpen. Panetta zei gisteren ook tot tweemaal toe “zeven of acht jaar” in verband met de streeftermijn voor een sluitende begroting. Dit tot grote woede van de Republikeinen, die een boze brief stuurden naar Panetta. Clinton heeft overigens aangekondigd een veto uit te spreken over elke begroting die geen toereikende financiering biedt voor zijn eigen programma.

De Republikeinen, die eerder omvangrijke belastingverlagingen hebben aangekondigd, zinspeelden gisteren op mogelijke concessies. Het pakket van 245 miljard dollar aan “cadeautjes voor rijken” zal naar alle waarschijnlijkheid krimpen. Vaststaat dat belastingen op beleggingswinsten (capital gains tax) zullen worden verlaagd, maar de vraag is met hoeveel. Hetzelfde geldt voor een belastingaftrek van 500 dollar per kind per gezin voor inkomens onder de 200.000 dollar. Iemand met een inkomen van 200.000 dollar heeft volgens de Democraten echter geen cadeautjes nodig. Democraten zien niet in waarom die groep dus zo groot moet zijn en het is waarschijnlijk dat de Republikeinen ook op dat punt water bij de wijn zullen doen.

“Het is een hele opluchting dat er een compromis is bereikt”, zegt econoom Stephansen. “Eigenlijk was ik vrijdag nog heel pessimistisch door de polariserende standpunten, maar dat is dit weekend opeens omgeslagen.” Stephansen verwacht dat nu de eerste stappen zijn gezet en dat het begrotingsgevecht geen tweede maal op de spits zal worden gedreven. Stephansen: “De beide partijen hebben zich nu in feite verplicht tot het bereiken van een begroting. Die druk schept een politieke verantwoordelijkheid en het is onwaarschijnlijk dat iemand zich daaraan zal proberen te onttrekken.”

De concrete bezuinigingen die volgens Democraten en Republikeinen aanvaardbaar dan wel wenselijk zijn lopen ver uiteen. Vooral in de ziektekostenverzekeringen voor armen (Medicaid) en ouderen (Medicare) zal diep worden gesneden. De Republikeinen hebben voorstellen gedaan die tezamen uitkomen op 430 miljard dollar over zeven jaar terwijl Clinton niet verder wil gaan dan 185 miljard. Daarnaast worden in de Republikeinse plannen de sociale voorzieningen gekort met 82 miljard en de landbouwsubsidies met 13 miljard dollar. De Democraten verwijten hun opponenten in het Congres dat de omvangrijke bezuinigingen bestemd zijn voor belastingverlagingen voor de rijken.

Een deel van het gevecht gaat over economische prognoses voor de komende jaren. Wordt de economische groei gemiddeld 2,3 of 2,5 procent? Blijft de gemiddelde inflatie onder de drie procent per jaar? Onderdeel van de discussies zal zelfs zijn of de Amerikaanse wijze van inflatieberekening wel correct is. Al jaren zouden de schattingen te hoog zijn, waardoor loon- en uitkeringscompensaties voor gestegen kosten te hoog zouden zijn. De voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, Alan Greenspan, heeft binnenskamers al toegegeven dat de officiële inflatiecijfers te hoog zijn.

Bezuinigingen op Medicare, op Social Security (Amerikaanse oudedagsvoorziening) en de inflatieherberekening raken een electoraal belangrijke groep: de ouderen. Het is een bevolkingsgroep die procentueel groeit, in het algemeen geld heeft en een hoog opkomstpercentage heeft bij de verkiezingen. Met de verkiezingen van volgend jaar november in zicht is het electoraal een belangrijke groep. De Democraten zijn daarom geneigd die groep te ontzien en Republikeinen daarentegen blijven daarom hameren op het argument dat ze het begrotingstekort weg willen werken “in het belang van onze kinderen”.

Een bezuinigingsoperatie over zeven jaar van deze omvang kan negatieve economische gevolgen hebben. Significant lagere overheidsbestedingen drukken immers op de economische groei. Anderzijds zal het vertrouwen van de financiële markten positief werken op de economie en de te verwachten lagere rentes zwengelen bestedingen weer aan. “Het wordt een lange weg met hindernissen”, zegt Stephansen. “Het is op dit moment daarom onduidelijk hoe de economische groei door de bezuinigingsoperatie zal worden beïnvloed.”