VS: multilateraal veiligheidsverband in O-Azië wenselijk

OSAKA, 20 NOV. De Verenigde Staten zullen hun huidige militaire kracht in Oost-Azië handhaven wegens “onzekere factoren” in de regio, maar hopen op het tot stand komen van een multilaterale veiligheidsovereenkomst in de regio. Dit heeft de Amerikaanse president Clinton zaterdag gezegd in een interview met de Japanse publieke omroep NHK. De Japanse premier Tomiichi Murayama zei gisteravond in een reactie dat de Asia Pacific Economic Cooperation (APEC), een economisch samenwerkingsverband, kan uitgroeien tot een forum voor veiligheidsconsultaties in Oost-Azië.

Clinton gaf het exclusieve, drie kwartier durende vraaggesprek om de Japanners nog eens duidelijk te maken dat de afgelasting van zijn staatsbezoek aan Japan geen teken is van verminderde interesse van de VS. Reden van de afzegging is het conflict tussen Clinton en het Congres over de Amerikaanse overheidsfinanciering. Clinton kon gisteren evenmin de top van regeringsleiders van de APEC-groep in Japan bijwonen.

Zijn vervanger, vice-president Al Gore, zei gisteravond in Osaka dat “de toekomst van de VS in Azië ligt”. “Het belang van de veiligheidsrelatie met Japan kan niet worden overdreven en de Amerikaanse bevolking steunt onze aanwezigheid”, aldus Gore. Volgens een recente opiniepeiling is dat het geval met 58 procent van de Amerikaanse bevolking, terwijl 43 procent van de Japanners de Amerikanen het liefst ziet vertrekken.

Zonder het totale aantal Amerikaanse militairen in Japan te wijzigen zijn de VS wel bereid de militaire aanwezigheid op het Japanse eiland Okinawa te verminderen. Op Okinawa groeit het verzet tegen de bases sinds de verkrachting van een een 12-jarig meisje waarvan drie Amerikaanse militairen worden beschuldigd. Een Japans-Amerikaanse commissie is vandaag begonnen met het onderzoeken van verplaatsingen van Amerikaanse bases. Het overleg moet uiterlijk over een jaar resultaat opleveren.

Terwijl Clinton de relatie met Japan probeerde te verbeteren en zijn excuses aanbood aan het slachtoffer van het incident op Okinawa, zorgde de commandant van de Amerikaanse troepen in de Stille Oceaan, admiraal Richard Macke, zaterdag voor nieuwe opschudding in Japan. Tegenover journalisten had hij zich vrijdag laten ontvallen dat de drie verdachten “stom” waren omdat ze “voor het geld waarmee ze hun auto hadden gehuurd ook een meisje hadden kunnen hebben”. Macke is inmiddels met vervroegd pensioen gegaan wegens de uitspraak.

Activiste Fumiko Nakamura (82) gaf op Okinawa als reactie: “Van de commandant tot aan de gewone soldaten heerst er een seksistische houding in het Amerikaanse leger.” De Japanse premier, Tomiichi Murayama, noemde de uitlating van Macke gisteren “ongepast”.

Clinton wees in het vraaggesprek op het blijvende belang van het veiligheidsverdrag met Japan. “We hebben nog steeds de onopgeloste situatie op het Koreaanse schiereiland en andere onzekere factoren. Er zijn dwingende redenen om de veiligheidsrelatie te handhaven. Troepenvermindering in Korea of Japan zou een verkeerd signaal overbrengen.”

Wel zou de vorm van het veiligheidssysteem in Azië in de toekomst kunnen veranderen. Clinton zei te hopen op grotere samenwerking met andere Aziatische landen, uitlopend op een regionale veiligheidsovereenkomst. Tijdens de top van de APEC in Osaka is de afgelopen dagen regelmatig de vraag gesteld of deze organisatie in de toekomst een dergelijke taak zou kunnen krijgen.

Vrijdag stelde de Japanse minister van handel en industrie, Ryutaro Hashimoto, dat de APEC “de ingeslagen weg zal blijven volgen”. Dat zou betekenen dat de organisatie zich uitsluitend op handelsrelaties zal blijven richten. Premier Murayama week gisteren echter van de heersende mening af door te stellen dat hij geen probleem ziet “als APEC geleidelijk uitgroeit tot een plaats waar we ook veiligheidsproblemen bespreken”.

De Australische premier, Paul Keating, zei over het effect van de APEC op de veiligheidssituatie dat de leiders van de belangrijkste landen in de regio elkaar nu op een regelmatige basis ontmoeten en “ze genieten ervan, er is beweging”. Vice-president Gore zei dat zijn ontmoeting met de Chinese president, Jiang Zemin, heeft bijgedragen tot verdere verbetering van de relaties. Murayama: “APEC is goed voor het onderlinge vertrouwen.”