President Kwasniewski

DE ZWAAI NAAR LINKS die het Poolse electoraat de afgelopen jaren heeft gemaakt onderstreept dat de ideologieën hardnekkiger zijn dan de 'einde-van-de-geschiedenis'-these van de Amerikaan Fukuyama waar wilde hebben. In de zege van Aleksander Kwasniewski in de presidentsverkiezingen culmineerde gisteren een beweging die van Polen een moderne, seculiere staat wil maken op sociale grondslag. De rooms-katholieke kerk, vele jaren lang het bastion tegen het Sovjet-communisme en het fundament van de vrije vakvereniging Solidariteit, heeft haar goede werken verricht en zal nu een stap terug moeten doen. Lech Walesa, vertegenwoordiger bij uitstek van het vrije Polen, maakt plaats voor een nieuwe generatie politici.

Veel hangt ervan af of de nieuwe president zijn belofte van verzoening waar zal maken. Een scheiding der geesten dreigt Polen te verlammen. Een symboolfunctie daarbij heeft de abortuswetgeving die Kwasniewski wil liberaliseren. Maar voor een religieus volk als de Polen zijn, is dit geen kwestie van democratische besluitvorming zondermeer. De gelijkenis met de Verenigde Staten, waar voor- en tegenstanders van abortus niet voor geweld terugschrikken, dringt zich op. Voor de Walesa-aanhang zou een hoog tempo van individualisering van de samenleving wel eens onverteerbaar kunnen blijken te zijn.

RONDOM KWA´SNIEWSKI HANGT de kwalijke geur van de oude communistische nomenklatoera. De man zelf mag in staat zijn gebleken zich om te vormen tot een sociaal-democraat met enige geloofwaardigheid, voor zijn politieke tegenstanders is hij nog steeds de vijand van wie men zich ternauwernood en met gevaar voor eigen leven had weten te bevrijden. De gezichten van de Walesa-aanhangers spraken, toen hun nederlaag duidelijk werd, voor zichzelf. De uitslag was meer dan een politieke teleurstelling, dit was voor hen een voorbode van nieuwe slechte tijden. Op de nieuwe president ligt de zware taak de schaduw van het verleden van zich af te schudden opdat de Poolse democratie niet in tweestrijd verloren gaat.

Wat Polens internationale betrekkingen betreft verandert er op het oog weinig. Kwasniewski heeft zich voorstander genoemd van de binding van Polen aan het Westen via het lidmaatschap van de Europese Unie en de NAVO. Of hij anders dan Walesa in staat zal zijn Moskou met die binding te verzoenen, moet worden afgewacht. Het communistische verleden van de nieuwe president zal daarbij vermoedelijk van ondergeschikt belang zijn. Uiteindelijk zal Kwasniewski ook in de buitenlandse politiek van zijn land een grote persoonlijke overtuigingskracht moeten ontwikkelen, wil hij Polen ervoor behoeden opnieuw in een positie te geraken waar zijn vrijheid van handelen door andere mogendheden wordt bepaald.

DE 41-JARIGE HEEFT een deel van zijn aanhang gevonden op het platteland, niet het progressiefste deel van de natie. Hoewel de agrarische sector veel van de communistische dwingelandij bespaard is gebleven is de economische modernisering er nog aan voorbijgegaan. Dat op zichzelf vormt een obstakel voor de integratie van Polen in de Europese economie. Ook die paradox zal Polens nieuwe president dienen weg te nemen, wil hij de beloften inlossen dankzij welke hij de tweekamp met Walesa in zijn voordeel heeft kunnen beslechten.