Long blijft liever charmant

Voorstelling: Nu, door Robert Long. Muziek o.l.v. Peter van der Zwaag. Regie: Victor van Swaay. Gezien: 18/11 in de Stadsschouwburg, Amsterdam Tournee t/m 26/4.

“Dit wordt geen cabaret,” zegt Robert Long bij de aanvang van Nu, zijn eerste theaterprogramma sinds tien jaar, “en al helemáál geen modern cabaret.” Modern cabaret, zo verklaart hij in een korte tirade, is in zijn ogen een opeenvolging van loos lawaai, nihilistische kreten, grof geformuleerde inertie en een volstrekt gebrek aan alles wat naar emoties riekt. Het is een karikatuur die hij schetst, maar des te beter kan hij er zich vervolgens tegen afzetten: met vriendelijke praatjes, filosofisch getinte chansons en nog maar een enkele schimpscheut die aan zijn cabareteske verleden herinnert.

Nu maakt duidelijk dat Long op zijn 52ste (hij vermeldt die leeftijd nadrukkelijk) het gevoel en de charme verkiest boven het venijn van vroeger. Zijn optreden als presentator van het tv-spelletje Tien voor taal heeft hem in de afgelopen jaren tot een welkome gast in honderdduizenden huiskamers gemaakt, en van die reputatie profiteert hij nu door een breed publiek aan te spreken met een tot in de puntjes verzorgd optreden dat nauwelijks meer vileine uithalen bevat. Op één nummer na, dat begint als een clichématig liedje over een eenzame bejaarde, maar gelukkig op de valreep een boosaardige wending krijgt.

Op zijn best is Robert Long nog steeds in zijn relationele chansons, op lenige spreektaalteksten en aansprekende melodietjes, en in een schrijnende ode aan het gereformeerde Ederveen waar hij opgroeide (“ik heb er lezen, schrijven, rekenen en schuldbesef geleerd”) en waar zijn moeder als gescheiden vrouw met kind ervoer hoe bekrompen het dorpsleven kan zijn. Hij wordt daarin ten volle begeleid door een veelzijdig vijfmansorkest, helaas op te grote afstand van de zanger weggestopt achter onaantrekkelijke zetstukken. Minder raak vind ik sommige van zijn monologen, waarin hij aantoont dat hij intussen wel de souplesse van de presentator onder de knie heeft gekregen, maar nog niet alle vaardigheden van een gehaaid conférencier.

In het programmaboek zegt Robert Long “een gezellige avond” na te streven. Vroeger zou hij dat ironisch hebben bedoeld; nu niet.