Alternatief voor koopsompolis

De koopsompolis is een verzekering die aan het eind van de looptijd een bedrag uitkeert, mits de verzekerde dan leeft. De verzekerde betaalt éénmaal premie (de koopsom), die de verzekeringsmaatschappij belegt. Aan het eind van de rit betaalt de maatschappij: de koopsom, na aftrek van beginkosten, vermeerderd met beleggingsopbrengsten en eventuele winstuitkering, en verminderd met eindkosten.

Met zo'n polis schiet een verzekerde niet veel op. De kosten beperken het eindresultaat en de verzekeraar garandeert maar een beperkt rendement op de inleg.

Waarom sluiten zoveel mensen die polis dan? Omdat de koopsom afgetrokken mag worden van het belastbare inkomen (omdat de overheid dit ziet als oudedagsvoorziening) en zo de belasting vermindert. Dat prikkelt iedereen, terwijl men na zou moeten denken over het nadelige effect en zinnige alternatieven overwegen.

Eén nadeel is het goede geheugen van de belastingdienst. Die komt een keer om de belastingaftrek terug te halen. Daarom krijgt een verzekerde de slotuitkering niet in handen, maar moet hij die omzetten in een periodieke uitkering (lijfrente) waar de fiscus de normale belasting op in laat houden. Vanwege die fiscale inmenging is deze levensverzekering verworden tot een dichtgespijkerde constructie. Een keurslijf dat toch een goede belegging kan zijn, mits men (met name) kiest voor een aanbieder die een hoge opbrengst garandeert plus winstdeling.

Een zinnig alternatief lijkt de lijfrentekoopsompolis waarvan de koopsom wordt belegd in aandelen en beleggingsfondsen. Die biedt verzekerden vrijheid om de beursvleugels uit te slaan. Ook dat prikkelt. In plaats van een bescheiden garantie van circa 4,5 procent, komt er misschien een onbelast rendement van 11 procent, 12 procent en meer uit de bus. Wie kan belastingvoordelen en (mogelijk) hoge rendementen weerstaan? Niemand, bijna.

In hun zonnige verhalen verklaren polisverkopers de hoge, verwachte opbrengsten uit de historische, zeer voorspoedige ontwikkeling van Amsterdam EOE-index. Ze trekken het verleden door in het heden. Hoewel dit geen garantie is.

Wanneer verzekerden van verzekeraars de vrijheid krijgen naar eigen goed dunken te beleggen in effecten en zelfs opties (en zelf het risico te dragen), wat belet verzekerden dan om nog een stap te doen en niet via een koopsompolis te beleggen, maar rechtstreeks op de beurs? Antwoord: het fiscale voordeel, want je krijgt voor iedere aan de verzekeraar betaalde gulden, afhankelijk van je inkomen, 60, 50 of 32 cent belasting terug.

Die subsidie gaat, ten dele, op aan kosten. Toch zelf beleggen dus? Nee, de beleggingsopbrengsten op de koopsom zijn vrij van vennootschapsbelasting en de poliswaarde telt niet mee voor de vermogensbelasting. Daar staat dit tegenover. De aangroei van een koopsom is niet belast tijdens de verzekeringsduur, maar wordt getroffen door inkomstenbelasting als de lijfrenten tot uitkering komen. Terwijl over koerswinst bij een particuliere belegger nooit inkomstenbelasting wordt geheven.

Alle voor- en nadelen tegen elkaar weggestreept, valt er veel te zeggen voor zelf beleggen, omdat je niet in een keurslijf zit, geen lijfrente hoeft te kopen en met je geld mag doen wat je wilt. Vrijheid, blijheid. In welke aandelen?

ING bijvoorbeeld. De fluctuaties van dat aandeel lopen bijna parallel met die van de AEX-index. Dit toont de kolom beta in het overzicht op pagina 22 in NRC Handelsblad van zaterdag j.l. Dat cijfer is een maatstaf voor de koersgevoeligheid van een aandeel in vergelijking met de AEX-index. Een beta groter dan 1 duidt op meer gevoeligheid dan de index en minder dan 1 op minder. ING komt met 0,965 dicht bij de AEX.

Door ING te kopen doet een verzekerde/belegger aan alternatief beleggen in de beursindex. Daar komt bij dat de ING Groep als regel belastingvrij stockdividend (dividend in de vorm van aandelen) uitkeert, zodat de aandeelhouder contante dividenden niet zelf hoeft te beleggen. Op de punten belastingvrijdom en geen zorg over herbeleggen lijkt dit op de koopsompolis.

Wat is de conclusie van dit betoog? Dat er best alternatieven voor een koopsompolis zijn. Voor een onervaren belegger zijn die niet eenvoudig samen te stellen, vooral als opties ook een rol spelen. Voor een effectenbank is dit een fluitje van een cent. Toch komen die banken niet met dergelijke voorstellen. Ze laten zich door verzekeraars de kaas van het brood eten en de beurs-onervarene is de dupe.