Opnieuw campagne tegen Russische verkiezingen

MOSKOU, 18 NOV. Een groep Russische parlementariërs en zakenmensen voert campagne om de parlementsverkiezingen van volgende maand af te gelasten, uit te stellen of op zijn minst de regels te wijzigen. Hun lobby heeft de afgelopen dagen steeds meer aandacht gekregen. Volgende week beslist het Constitutionele Hof of het de bezwaren van de actiegroep 'Het Recht om te Kiezen' in behandeling neemt.

De argumenten tegen de verkiezingen lopen uiteen, maar zij hebben gemeen dat zij worden geuit door mensen die als er gestemd wordt dreigen te verliezen. Parlementariërs van partijen die het slecht doen in de opiniepeilingen betogen dat de kieswet strijdig is met de grondwet. Enkele zakenmensen die de afgelopen vijf jaar rijk zijn geworden vrezen een communistische overwinning en willen de verkiezingen van 17 december helemaal afgelasten. Zij zeggen dat de democratie tijdelijk moet worden geofferd om het kapitalisme te redden.

Het is de tweede keer dat de verkiezingen in opspraak komen. Eerder deze maand werden enkele partijen wegens procedurefouten van deelneming uitgesloten. Die uitsluiting werd na een beroepsprocedure ongedaan gemaakt.

De meest serieuze aandacht op dit moment krijgt een verzoek aan het Constitutionele Hof, ondertekend door 103 van de 450 parlementariërs, om de kieswet door te lichten. De kieswet is eerder dit jaar door het parlement zelf goedgekeurd, maar de 103 afgevaardigden hebben alsnog een lange lijst bezwaren geformuleerd. Het belangrijkste betreft de eis dat een partij ten minste vijf procent van de stemmen haalt om parlementszetels te krijgen. Hoewel de '5 procent-regel' in volwassen democratieën als Duitsland ook wordt gehanteerd en bij de vorige parlementsverkiezingen in Rusland ook gold, kan hij in de huidige omstandigheden tot gevolg hebben dat het nieuwe parlement slechts een klein deel van de kiezers vertegenwoordigt, zo betoogt de groep.

Een rekenvoorbeeld kan het probleem duidelijk maken. Aan de verkiezingen doen maar liefst 42 partijen mee, van wie de meeste in de opiniepeilingen niet boven de vijf procent uitkomen. Als 25 partijen elk zo'n drie procent zouden halen, zou niet minder dan driekwart van alle uitgebrachte stemmen verloren gaan. In deze situatie zouden twee partijen die elk zo'n 7,5 procent halen 225 parlementszetels onderling kunnen verdelen. (De andere 225 zetels worden vergeven aan individuele kandidaten die in de 225 kiesdistricten rechtstreeks worden gekozen.) Zo kan niet meer worden gesproken van een volksvertegenwoordiging, vindt de groep.

Als het Constitutionele Hof dit bezwaar volgende week honoreert moet de kieswet worden gewijzigd en dat kan tot uitstel van de verkiezingen leiden. Daar is het ons absoluut niet om te doen, verzekeren de initiatiefnemers van de actie, Vjatsjeslav Nikonov en Irina Chakamada. “Het gaat erom te voorkomen dat de kieswet ná de verkiezingen ongrondwettelijk wordt verklaard”, zei Nikonov donderdag op de televisie. “De uitvoerende macht zou graag zien dat we helemaal geen parlement meer hebben en heeft als we nu niet ingrijpen straks een mooi voorwendsel om het te ontbinden.”

Nikonov meent dat het mogelijk moet zijn de kieswet nog voor 17 december te wijzigen, hoewel wetgeving in Rusland zelden in zo'n hoog tempo verloopt. Parlementsvoorzitter Ivan Rybkin heeft zich echter al achter de bezwaren gesteld. Hij pleit eveneens vóór verlaging van de 5 procent-drempel zonder dat dit volgens hem tot uitstel van de verkiezingen hoeft te leiden. Nikonov is een onafhankelijke kandidaat die met Rybkins partij sympathiseert. Rybkin leidt een beweging die in de peilingen niet boven de vijf procent uitkomt. Irina Chakamada staat aan het hoofd van een partij die in de peilingen wegens gebrek aan aanhang niet eens wordt genoemd.

Er is inmiddels een storm van protest opgestoken tegen de pogingen de kieswet te wijzigen, zij het vooral van politici wier partijen in de peilingen wél de vijf procent halen. “Zwakke partijen zijn zoals zwakke dieren: zij hebben geen recht van bestaan”, zei een leider van Jabloko, de hervormingsgezinde partij van Grigori Javlinski. “De 5 procent-drempel reinigt ons politieke stelsel van kleine extremistische groeperingen.” De Communistische Partij heeft al gedreigd met 'ernstige ordeverstoringen' als er aan de verkiezingen wordt getornd.

President Jeltsin, die zich in het verleden herhaaldelijk heeft opgeworpen als de beschermheer van de verkiezingen, lijkt de kwestie vanuit zijn ziekbed nauwlettend te volgen. “De president heeft opdracht gegeven dat de verkiezingen niet mogen worden uitgesteld, maar dat alles moet worden gedaan om te voorkomen dat de grondwettelijkheid ervan in twijfel wordt getrokken”, zei een van zijn adviseurs, Georgi Satarov, deze week na een ziekenbezoek. Volgens Satarov vindt de president zelf ook dat de kieswet “verre van perfect” is en overweegt hij zelfs met een eigen wijzigingsvoorstel te komen.

Het Kremlin, zo meldde de krant Komsomolskaja Pravda deze week, maakt zich zorgen over een geheime opiniepeiling die het vorige maand heeft laten houden. Volgens die peiling zouden de communisten en nationalisten een absolute meerderheid krijgen in de nieuwe volksvertegenwoordiging, terwijl het nog twijfelachtig is of de 'regeringspartij' van premier Tsjernomyrdin de vijf procent-drempel zou halen. Verlaging van de kiesdrempel zou versnippering en verdeeldheid met zich meebrengen. Een onmachtig parlement is in de ogen van het Kremlin te prefereren boven een vijandig parlement.

Het aanpassen van regels in eigen voordeel is niet ongebruikelijk in Rusland. Buitenlandse zakenmensen klagen vaak over Russische partners die eerst een aantrekkelijk contract sluiten en daarna extra voorwaarden stellen. Russische tennissers die dit najaar in Moskou de halve finale om de Davis-cup tegen Duitsland speelden, kozen niet alleen zelf de baansoort uit (zoals de regels toestaan) maar lieten ook de baan vochtig maken om de harde service van Boris Becker en Michael Stich te remmen. De scheidsrechter moest het begin van de wedstrijd zelfs enkele uren uitstellen, zoveel water stond er in de tennishal.

Een maand voor de verkiezingen verkent ook premier Tsjernomyrdin zelf de rekbaarheid van de regels. Hij vroeg zich donderdag af of alle deelnemende bewegingen wel evenveel zendtijd op de televisie moeten krijgen, zoals de kieswet bepaalt. Met 42 partijen levert dit logistieke problemen op en in een vergadering met televisie- en radiochefs suggereerde Tsjernomyrdin: “Aanstootgevende kandidaten voor parlementszetels moeten van het scherm worden geweerd. We kunnen ons niet door gekken laten terroriseren.” De premier kondigde tegelijkertijd extra overheidssteun voor de media aan. Maar dat had volgens hem met de verkiezingen niets te maken.