Hollands Dagboek: H.F. Dijkstal

H.F. Dijkstal (1943) is minister van binnenlandse zaken en vice-premier in het kabinet-Kok. Afgelopen week werd hij verhoord door de enquêtecommissie en onderhandelde hij met de politiebonden over een nieuwe cao. Hans Dijkstal werd geboren in Port Said, werkte als zakenman en docent, was volksvertegenwoordiger sinds 1982, is lid van de VVD en woont in Wassenaar.

Woensdag 8 november

Een zachte herfstdag die, zoals elke dag, begint met een klein half uurtje buiten hollen. Mijn eerste afspraak is met de minister-president en enkele collegae. (Ik vermoed dat dit een lastig openbaar dagboek wordt. Het gespreksthema is namelijk vertrouwelijk.) Daarna spreek ik - op hun verzoek - met een aantal leden van de PvdA-fractiegroep Binnenlandse Zaken. Het is een nuttige en aangename bijeenkomst over een aantal veiligheidsonderwerpen. Vervolgens om 12.00 uur het 'Torentjesoverleg' van de MP met de twee vice-MP's en de fractievoorzitters van de regeringsfracties. Gespreksthema's: helaas, vertrouwelijk!

De middag begint met een gesprek met Eisse Kalk en Bart Lijdsman van het Instituut voor Publiek en Politiek over mogelijke steun aan het politieke vormingswerk voor jongeren. Dan volgt snel ambtelijk overleg over allerlei onderwerpen, - effectief geregisseerd door mijn parels op BiZa; Mieke Trompper, de beste secretaresse van de wereld en haar veelbelovende assistente Edibe Sucuoglu. Om 18.00 uur viert het primaat van de politiek weer hoogtij. Onder leiding van de MP vindt er overleg plaats met de collega's Zalm, Melkert, Wijers, Linschoten en Vermeend over ...(helaas, vertrouwelijk!) Laat ik dit zeggen: het gesprek is gericht op het maken van duidelijke afspraken, die de instructies aan de ambtenaren helpen verbeteren en die de besluitvorming in de ministerraad kunnen versnellen.

Donderdag

Weer eerst rennen en dan naar de Tweede Kamer voor een kort overleg met de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, waarin de fractievoorzitters van PvdA, CDA, D66 en VVD zitten. Gespreksthema: helemáál geheim! Dat begrijpt u wel.

Weer terug op het ministerie ontvang ik een kandidaat voor het burgemeesterschap. Dit wordt gevolgd door een gesprek met enkele BiZa-medewerkers over een speech die ik binnenkort moet houden over de politie in een multiculturele samenleving. Daarna is het 'Commissie-Van Traa-dag''. De parlementaire enquête blijkt een boeiende en onthullende reeks verhoren waarin nauwelijks nog iets geheim lijkt te blijven.

Voor staatssecretaris Jacob Kohnstamm en mijzelf is de periode vanaf de zg. IRT-affaire wel zeer bizar geweest. Na drie Kamerdebatten vertrokken uiteindelijk twee ministers voortijdig uit het vorige kabinet, waaronder de toenmalige minister van BiZa. En nu zitten Jacob en ik beiden als bewindsman op dat departement. Bovendien is de enquêtecommissie van Van Traa een uitvloeisel van een motie, die Jacob en ik samen hadden ingediend bij genoemd debat.

Vandaag kijk ik op tv eerst naar de verhoren van Ernst Hirsch Ballin en Winnie Sorgdrager. Beiden blijven naar mijn mening goed overeind, ondanks de soms lastige en zelfs suggestieve vragen van de commissie. Ik ben de laatste in de rij om door de commissie in de gerestaureerde zaal van de Eerste Kamer te worden verhoord. Een wonderlijke ervaring! Het is zeer spannend én inspannend. Vanuit de barokke plafondschildering volgen al eeuwenlang mensen alles wat hier wordt gezegd. Het trompe-l'oeil-effect krijgt een nieuwe dimensie: de man die de zaal binnen lijkt te stappen, heeft opeens veel weg van een 'infiltrant avant la lettre'! De media besteden weinig aandacht aan mijn verhoor.

Na afloop spoed ik mij terug naar de Thorbeckezaal bij BiZa, waar ik nog het staartje bij kan wonen van het wekelijks VVD-bewindsliedenoverleg. Veel zaken zijn dan al onder de goede leiding van mijn plaatsvervanger in dit overleg, Annemarie Jorritsma, efficiënt afgehandeld.

Vrijdag

Joggen en dan naar de Trêveszaal voor de Rijksministerraad, die meestal kort duurt en direct gevolgd wordt door de 'gewone' ministerraad.

We vergaderen tot 19.00 uur 's avonds en bespreken vele zaken. Welke? Dat blijft volgens de regels twintig jaar vertrouwelijk zoals bekend. Omdat de MP iets eerder weg moet, zit ik het laatste stukje van de ministerraad voor. Dat voorrecht heb ik nu een aantal malen gehad.

Tot nu toe zijn de collegae zeer vriendelijk voor me. 's Avonds tref ik thuis behalve Anneke ook dochter Anouk met haar (en onze) vriend Ruud aan. Dat is gezellig. Helaas is de tweede dochter, Alwine, er niet. Die werkt hard om geld te verdienen voor een wereldreis, die zij wil maken nu ze onlangs is afgestudeerd. Anneke en ik gunnen haar dat van harte, hoewel we datzelfde hart wel vasthouden.

Zaterdag

Na het hollen gaan we met de familie tennissen. Het is wederom een prachtige, zonnige herfstdag. 's-Middags ga ik naar het PSV-stadion in Eindhoven, waar de VVD een landelijke dag voor liberalen tot dertig jaar houdt. Dat is zoals gewoonlijk weer voortreffelijk georganiseerd door het algemene secretariaat en partijvoorlichter Meint Waterlander, die helaas (omdat hij zo goed is) het partijbureau gaat verlaten. De sfeer in Eindhoven is goed en de opkomst is groot. De VVD heeft echter nog niet het stadion zelf (30.000 plaatsen) nodig. Kees Mijnten neemt in een zg. 'talkshow' met vragen uit de zaal Gerrit Zalm, Michiel Patijn, Robin Linschoten en mijzelf op de korrel. Ook dit overleven we.

's Avonds gaan Anneke en ik naar mijn zuster Yvonne, waar we vele bekenden aantreffen, waaronder gelukkig ook broer Udo met zijn echtgenote (ook een Yvonne). Dan nog even langs kennissen Alan en Els, die Alans ontmoeting met Abraham vieren. Dat zijn zo de momenten waarop op huiskamerniveau alle wereldproblemen worden doorgenomen. “Wat een luxe,” denk ik voordat ik in de armen van Anneke in slaap val.

Zondag

Ik ga, na het hollen, eerst tennissen met Anneke. Het is weer prachtig weer. Dit wordt een rustig dagje. Een tv-optreden en een interview met een weekblad zijn afgezegd, omdat over het gespreksthema nog geen definitief besluit is genomen in de ministerraad van vrijdag. Gelukkig heb ik nu tijd om wat stukken door te lezen. Ik heb 's middags even telefonisch contact met Frits Bolkestein. Frits en ik bellen elkaar gelukkig niet veel. We hebben een goede verstandhouding met respect voor elkaars positie. En waar wederzijds vertrouwen is, hoeft niet zoveel te worden gebeld! Problemen en aandachtspunten zouten we meestal op tot donderdag voor het VVD-bewindsliedenoverleg, waarbij Arno Visser, mijn politieke rechterhand, zonodig (en op voortreffelijke wijze) voor onderliggende stukken of relevante informatie zorgt. Zowaar heb ik nog tijd om een halfuurtje saxofoon te spelen. De zondagavond staat voor mij al eeuwenlang in hetzelfde teken: Studio Sport! Onderuit in een fauteuil passief sporten. Zalig!

Maandag

Het blijft mooi herfstweer en ik blijf hollen. Geen beter begin van een dag. Zoals gewoonlijk begin ik de week met een kort gesprek met de secretaris-generaal, Wim Kuijken. In dit geval samen met Peter Heij, het hoofd van het bureau SG.

(Overigens, Peter Heij en zijn bureauleden Veronique Frinking, Maurice van Hezik en Jan Hoogteijling zijn een interessant groepje jonge mensen binnen BiZa, die mij inhoudelijk over een zeer breed terrein adviseren en aldus behoeden voor valkuilen, klemmen en misstappen.) Na mijn gesprek met de SG volgt de ministerstaf, waarin ik het verloop van de ministerraad van vrijdag toelicht en indien nodig vervolgacties in gang zet. Zoals gewoonlijk neem ik daarna een aantal actuele zaken met diverse medewerkers door.

De lunch vanmiddag is zeer bijzonder. In de Trêveszaal zit ik aan aan de lunch (sinds Toon Hermans twee keer 'aan') ter gelegenheid van het bezoek van de vice-president van Zuid-Afrika, de heer De Klerk. Wim Kok houdt een korte tafelspeech, waarin hij de bijzondere betekenis van de heer De Klerk voor de recente ontwikkelingen in Zuid-Afrika schetst. Ik vind zijn woorden zeer goed gekozen en ben ook onder de indruk van de persoonlijkheid van onze gast.

Daarna begeef ik mij in mijn dienstauto (die binnen de regels zorgvuldig door mijn vaste chauffeurs, Piet en Pieter, is uitgezocht) naar de onderhandelingen met de politievakbonden. Harry Borghouts, die namens mij de onderhandelingen voortdurend gevoerd heeft, rijdt met mij mee. Het wordt een lange dag. Van 16.00 tot 01.00 uur 's nachts worden vele modaliteiten uitgewerkt. Er wordt aan beide kanten van de tafel hard gewerkt. De sfeer is gelukkig goed. Dat maakt het werken wat aangenamer. De problemen blijken echter een maatje te groot. Van mijn kant worden verschillende voorstellen op tafel gelegd. Geen enkele kan genade vinden in de ogen van de bonden. Uiteindelijk moeten we na middernacht het gesprek staken, omdat er geen oplossing in zicht is. Vanzelfsprekend ben ik teleurgesteld. Voor de tv leg ik desgevraagd een korte verklaring af. Ik deel mee, dat ik mij 'zal bezinnen op de ontstane situatie.' De bonden kondigen aan dat de acties doorgaan. Dat recht hebben ze natuurlijk. Ik hoop dat ze maat weten te houden.

Dinsdag 14 november

Na een korte nacht begint de dag weer met hollen. Dat verkwikt. Het is nog steeds heerlijk zacht weer. De werkdag begint met een vergadering van de zeshoek. Dat zijn de ministers van economische zaken, financiën, sociale zaken en werkgelegenheid, volksgezondheid, welzijn en sport en binnenlandse zaken onder leiding van de MP, ditmaal weer eens bijgestaan door hun ambtenaren. Ik spoed mij vervolgens naar het departement voor een overleg met minister Zalm en de staatssecretarissen Van de Vondervoort en Vermeend en enkele medewerkers over de Financiële Verhoudingswet. Daarna weer terug naar het Binnenhof, waar de zeshoekvergadering wordt voortgezet.

Normaal doe ik dit alles te voet. In verband met de acties van de politie word ik dringend aangeraden mij per auto te laten vervoeren. Met tegenzin volg ik dit advies en mis zo weer wat korte wandelingen.

Om 13.30 uur beginnen de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer. Ik luister met interesse naar de speeches van de fractievoorzitters en kijk intussen weer naar die plafonddecoraties. De senatoren presenteren diverse interessante opmerkingen vanuit de diverse politieke invalshoeken over ons beleid. Morgen antwoordt de MP. Niettemin is twee dagen in de Eerste Kamer een lange zit. Het is bijna symbolisch voor mijn hectische bestaan. Veel hollen (in ieder geval elke ochtend) en af en toe stilstaan.