Betere controle noodzakelijk; Rekenkamer: beheer geld uit EU is ondoorzichtig

DEN HAAG, 18 NOV. Het beheer en controle in Nederland op de geldstromen uit de Europese Unie zijn “weinig doorzichtig”. Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in een rapport dat gisteren is aangeboden aan de Tweede Kamer.

De Rekenkamer pleit voor een jaarlijks overzicht van de financiële stromen als bijlage bij de Miljoenennota zodat de controle kan worden verbeterd. Dit voorstel wordt de een meerderheid in de Tweede Kamer gesteund. De Rekenkamer controleert de overheidsuitgaven op doelmatigheid en rechtmatigheid.

Het bedrag dat Nederland van de Europese Commissie ontvangt, is niet exact bekend. De Commissie besteedt het grootste deel van de gelden via de Nederlandse rijksoverheid. Maar daarnaast maakt de Commissie ook grote bedragen rechtstreeks over naar allerlei instanties buiten de rijksoverheid.

Volgens het ministerie van financiën ontvangt Nederland dit jaar iets meer dan de helft van de afdracht van 9,5 miljard gulden. De netto positie bedraagt 4,2 miljard gulden. Uit berekeningen van Financiën blijkt dat Nederland reeds in 1993 tot de grootste netto-betalers aan de EU behoorde. Alleen Duitsland betaalde in procenten van het bruto binnenlandse produkt meer. Naar verwachting zal Nederland dit jaar de grootste netto-betaler zijn. Volgens Financiën stijgt de netto-positie van 4,2 miljard gulden dit jaar tot 6,1 miljard gulden in 1999.

De Rekenkamer constateert dat de rijksoverheid op grond van verdragen en regelgeving van de Europese Unie medeverantwoordelijk is voor de juiste uitvoering van het gehele EU-beleid in Nederland. “Dat levert in de praktijk problemen op omdat het zicht op onderdelen van het beheer en daardoor mogelijkheden tot controle ontbreken”, aldus de Rekenkamer. Bovendien is de regelgeving complex en zijn veel instanties bij het beheer en de controle betrokken.

De controle achteraf op de EU-gelden wordt uitgevoerd door de Europese Commissie, de Europese Rekenkamer en de Algemene Rekenkamer maar het aantal controles is tot toe beperkt. In de betalingen van de EU zitten zoveel fouten dat de Europese Rekenkamer geen positieve verklaring kan afgeven over de wetmatigheid en rechtmatigheid van betalingen, zo liet de voorzitter van de Europese Rekenkamer eerder deze week weten. De Europese Rekenkamer heeft wel de bevoegdheden, maar niet de middelen om het gehele controle-terrein te bestrijken. De Algemene Rekenkamer wil haar activiteiten op het EU-terrein intensiveren. Dit voorstel wordt ondersteund door een meerheid van de Tweede Kamer.

De Rekenkamer constateert in het gisteren gepubliceerde rapport met name knelpunten bij de controle van de geldstroom van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (3,9 miljard gulden in 1994) en bij de beschrijving van beheers- en controlesystemen van de structuurfondsen (6 miljard gulden in de periode 1994-1996). Verder blijkt bij de ministeries weinig bekend te zijn over de omvang van de overige geldstromen en de daarbij behorende beheers- en controlestructuur.

Het pleidooi van de Rekenkamer jaarlijks bij de Miljoenennota een overzicht te geven van de geldstroom van de Europese Unie naar Nederland is moeilijk uitvoerbaar omdat de Europese Commissie daarvan geen inventarisatie heeft, schrijft minister Zalm (financiën) in een reactie. De Rekenkamer, daarbij gesteund door de regeringsfracties, wil dat hij aandringt bij de Commissie op die inventarisatie.