Het eeuwige proces; Bij de dood van Ken Saro-Wiwa

Dit gedicht droeg Freek de Jonge voor op 14 november in De Balie in Amsterdam, naar aanleiding van de executie van de schrijver Ken Saro-Wiwa in Nigeria.

Wat voor mensen waren dat eigenlijk?

Waar hadden ze het over?

Tot welke instantie hoorden ze?

K. woonde immers in een rechtsstaat

overal heerste vrede

alle wetten werden gehandhaafd

wie waagde het hem in zijn woning te

overvallen?

K.

Josef K.

Josef K. ken ik maar al te goed

de sukkel

de vermoorde onschuld

die het lot zijn loop liet

die het alleen dacht af te kunnen

die weigerde aan te kloppen

bij Amnesty International

Hij is een machteloze metafoor

uit handen van een radeloze schrijver

en zijn laatste woorden

worden poëzie helaas

Als een hond

Het meeste doet een mens

om niet te hoeven denken

Er even uit te zijn

Geef me een hand

maar knijp er niet in

dat herinnert me teveel

aan je aanwezigheid

Lezen is verworden

tot weten waar de boeken staan

liggen op een plank

staan in de kast

zitten in de bak

Vroeger wel eens gelezen

vaag vermoeden waar het over gaat

de film gezien

uittreksel doorgenomen

teleac-cursus gevolgd

iets over gehoord

stond erbij toen het verbrand werd

Langzaam stikt de taal in beeld

Solidariteit is ook zo'n woord

dat door onszelf om zeep geholpen is

dat dood als god

de liefde meesleurt in zijn graf

Wie durft beweren dat De Muur een functie had

behalve gekverklaarde

fanatiekelingen?

Wie balt zijn vuisten weer

Wie durft de internationale nog te

zingen?

Ik rijd veel

Ik tank me suf

maar zegels heb ik nooit gespaard

Dat verdom ik

Weet je dat van een vol boekje

een Nigeriaan een jaar kan leven

En wie niet weten wil

bezweert

Kijk wie het zegt

Hij heeft zelf

Hij kan niet eens

Hij is met

Hij wil altijd

Hij denkt dat ie

Moet je zien hoe hij

Gruwelijker dan het oordeel

is het vooroordeel

Gruwelijker dan het recht

is het voorrecht

Het valt niet mee te kruipen Gregor

maar je hebt de wereld onder de knie

en je rug kan de last veel lichter

dragen

Over wie gaat dit eigenlijk?

Over wie niet?

Behalve over u en mij natuurlijk

Wij staan buiten schot

Wij hebben ons geconformeerd aan

het spel

aan de tijd

aan de voortgang

aan de haast

aan het doel

aan het middel

aan de middelen

aan het gemiddelde

aan het midden

aan de kunst

aan de literatuur

Het is altijd mooi weer tegenwoordig

en iedereen is schuldig

lijkt een paradox

Een paradox is een leugentje om

bestwil

Zal ik eens opnoemen wat ik gelezen

heb

het begint met een K

Kuifje Kapitein Rob Kick Wilstra

Kom hier naartoe met de auto

wat denk je

tank leeg

dacht

'k hoop

als er nou maar

en ja hoor

dus ik

Ik had nog nooit van hem gehoord

nog nooit iets van hem gelezen

Ik wist niet eens dat hij gearresteerd

was

het hele proces is me volkomen

ontgaan

En opeens ken ik zijn laatste

woorden

zijn naam

Ben ik het die achter het raam stond

bij zijn arrestatie?

Rekte ik me uit?

Durfde ik te beweren dat ik een vriend

ben?

Een goed mens?

Iemand die met hem meeleefde?

Iemand die hem wilde helpen?

Ik klom over een hek dat open stond

Was er maar een persoon?

Nee, ze waren er dit keer allemaal

Milieudefensie Amnesty

International Rushdie Comité

Nova Het Journaal

en de politie bleek

ook maar uit nieuwsgierige jongens te

bestaan

Was de redding nabij?

Waren er nog argumenten in zijn

voordeel

die over het hoofd waren gezien?

de deur van de Ambassade bleef dicht

De poort van de Wet blijft gesloten

Al worden er honderd boeken

over the OJ Simpson-trial

gepubliceerd

geen zal klassiek worden

processen met een happy end

zijn er alleen voor de show

Het is niet nodig alles voor waar aan te

nemen

je moet het alleen als noodzakelijk

aannemen

Het lot brengt net zo goed geluk

Wie zijn zoon

die midden in de nacht om water

vraagt

om hem te leren

een nacht op het balkon laat staan

wekt het schrijvertje in hem

Wie zijn kinderen

uit winstbejag verstoot

vraag om verzet

om vadermoord

Hoeveel martelaren heeft de

mensheid nodig

in een tijd dat anekdotes de mythe

verdringen?

Hoeveel zonen moeten geofferd

in een tijd dat de moraal materie is

geworden?

Wie wil er niet diepzinnig zijn

goed overkomen

slim gevonden worden

hopen dat begrip een bedrag is

dat men op een rekening kan storten

een bedelaar

met credit card betalen

de wereld met één demonstratie

redden?

machteloze mond

gewonde woede

zinloze weerzin

de dagelijkse dans

naar het pijpen van een ander

walst over ons geweten

Spreek vrijmoedig over God

maar misbruik zijn naam niet

Godverdomme

Ik kom hier naartoe gereden met de

auto

wat denk je geen benzine meer

Ik rijd een tankstation binnen

Ik haal die slang uit de pomp

en voel een hand op mijn schouder

en een stem vraagt uiterst correct

maar zeer dwingend

- Wilt u even meelopen

Het eerste wat in me opkomt is

- Ik heb niets misdaan

maar twee stappen verder weet ik

wel beter

ik herinner me heel sterk

hoe de man achter de kassa naar mij

keek

net als de anderen in de shop

die een landkaart kochten

of een magnum

men keek de dans ontsprongen

Enfin ik word gedwongen te kijken

naar beelden

van een vervuilde rivier

De onschuld is zo vaak vermoord

dat het vermoeden zou kunnen

rijzen

dat hij onsterfelijk is

De logica is ongetwijfeld onwankelbaar

maar zij is niet opgewassen

tegen iemand die wil blijven leven

in mij is de onschuld

niet meer tot leven te wekken

Waarom behandelen jullie mij zo

vroeg hij

zijn beulen die stonden te klungelen

als kinderen die een worp katjes

moeten verzuipen

Het minste wat je mag verwachten

als veroordeelde is

effectiviteit

er wordt al genoeg gelachen in de

wereld

Wat voor een land is dit?

vroeg hij

Er waren vijf pogingen nodig

hem zo op te hangen

dat de dood er op volgde

Misschien was de bedoeling wel

dat hij de beul de strop uit handen

rukte

en zichzelf verhing

Wat voor een wereld is dit

vraag ik

waar wapenembargo's sancties zijn?

Zeep is genade voor de beul

waar hij zijn handen mee kan wassen

in de weet dat hij zijn geweten wist

Heer neem mijn ziel

maar de strijd gaat door

waren zijn laatste woorden

als een hond

Ik ken hem niet

Ik ken hem

Ik ken

Ken

K.

Ken

Ken Saro

Ken Saro-Wiwa

Wie kent hem niet