Frits de Tweede

DE GROTE VERRASSING bij de algemene politieke beschouwingen die de afgelopen twee dagen in de Eerste Kamer werden gehouden, vormde ongetwijfeld het optreden van de nieuwe fractievoorzitter van de VVD, Frits Korthals Altes. In niet mis te verstane bewoordingen deponeerde hij zijn politieke wensenlijst bij het kabinet. Voorstellen van het kabinet zoals het correctief referendum konden pas op de eventuele steun van de liberale senaatsfractie rekenen, als het beleid voor de VVD op andere punten voldoende aantrekkelijk was, zei hij. En zo weet het kabinet sinds deze week dat er na Frits Bolkestein in de Tweede Kamer ook nog Frits Korthals Altes in de Eerste Kamer wacht. Het zo bijzondere VVD-dualisme verloopt zodoende eveneens in twee termijnen.

Het betekent dat met het verdwijnen van de persoon Kaland het 'Kalandisme' niet uit de senaat is verdwenen. Ondanks het onmiskenbaar toegenomen zelfbewustzijn van de Tweede Kamer blijft de Eerste Kamer haar eigen rol opeisen. De nieuwe fractievoorzitter van de PvdA, Van den Berg, gaf daar - zij het in veel terughoudender bewoordingen - deze week ook al even blijk van. Hij zette vraagtekens bij de ecotax, maar hanteerde daarbij het argument van de rechtsgelijkheid; een afweging die bij uitstek in de Eerste Kamer thuishoort.

MAAR HOE ZIT dat met de politieke noties die Korthals Altes maakte? Een feit is dat nergens ligt vastgelegd hoe ver de Eerste Kamer kan gaan. De terughoudende politieke opstelling van de senaat is slechts lange tijd een gegeven geweest. Politiek werd bedreven in de Tweede Kamer. De leden van de Eerste Kamer hadden primair als taak wetsvoorstellen te beoordelen op rechtmatigheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid. Korthals Altes noemde deze omschrijving afgelopen dinsdag in zijn bijdrage aan de algemene beschouwingen te mager. Ook in de Eerste Kamer is volgens hem sprake van een politieke afweging.

Niemand zal dit betwisten. De afgelopen jaren is meer dan eens gebleken dat uiteindelijk ook in de Eerste Kamer de politieke opportuniteit het won van de op rechtsbeginselen geuite bezwaren. Korthals Altes voegde er deze week echter een dimensie aan toe met zijn annex op het regeerakkoord. Financieringstekort en staatsschuld moesten sneller dalen dan nu het geval is, en ook diende er gedenivelleerd te worden. DE LIBERALE fractievoorzitter heeft gelijk wanneer hij stelt dat de senatoren formeel niet zijn gebonden aan het regeerakkoord. Daar staat tegenover dat alle VVD-senatoren wisten onder welk politiek gesternte zij eerder dit jaar hun zetel aanvaardden. Waar het om gaat is of de Eerste-Kamerleden ook nog extra politieke eisen aan het kabinet kunnen stellen. In dat geval gaan zij hun - ongeschreven - taak ver te buiten. Eerste-Kamerleden blijven niet rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers. Dat vergt enige bescheidenheid.