Conflict Clinton en Republikeinen steeds scherper

WASHINGTON, 17 NOV. De gedeeltelijke sluiting van het Amerikaanse overheidsapparaat duurt nu al drie dagen. En het conflict tussen de president en het Congres waar de sluiting uit voorkomt, is in die tijd alleen maar verder aangescherpt. Terwijl het Congres gisteren en eergisteren nog werkte aan een wetsvoorstel dat een einde aan de sluiting maakt op voorwaarde dat president Clinton instemt met terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar, liet de president al weten het plan onacceptabel te vinden.

Dat de sfeer nog niet ideaal is voor het zoeken van toenadering en het sluiten van compromissen, bleek gisteren ook uit de ophef die werd gemaakt over een opmerking van Newt Gingrich, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en samen met senator Dole de belangrijkste tegenspeler van president Clinton. In een gesprek met journalisten had Gingrich woensdag voor de tweede keer geklaagd dat de president hem en Dole had genegeerd aan boord van het presidentiële vliegtuig dat hen vorige week naar Israel bracht voor de begrafenis van premier Rabin. De president had een gouden kans laten lopen om in het vliegtuig met hen tot zaken te komen, aldus Gingrich. Was hij daar met hen om de tafel gaan zitten, dan zou de Republikeinse opstelling nu minder hard zijn geweest. Ook toonde Gingrich zich gepikeerd dat Dole en hij het vliegtuig via de achteruitgang hadden moeten verlaten.

De Democraten en de woordvoerder van Clinton reageerden met gespeeld ongeloof, spot en zelfs verontwaardiging op de gepikeerde Gingrich. Hoe kon hij suggereren dat de president op weg naar een begrafenis zich met zo iets banaals als begrotingszaken zou bezighouden? En was het niet wat kinderachtig daar nu zo'n punt van te maken? De kranten vielen hen bij: Crybaby, kopte het populaire Newsday op de voorpagina boven een foto van Gingrich.

Het Witte Huis wist de zaak gisteren de hele dag in het nieuws te houden door na de woordvoerder vervolgens ook nog stafchef Panetta van het Witte Huis voor de televisiecamera's op de zaak te laten in gaan. Nu weten we eindelijk waarom de Republikeinse leider het hele land platlegt, schamperde Panetta: om zijn gekwetstheid te verhalen op burgers die hier niets mee te maken hebben.

Daarna gaf het witte Huis een foto vrij, die aan boord van Air Force One was genomen, en waarop te zien is dat Clinton een praatje maakt met Gingrich en enkele anderen. Ten slotte mengde ook de president zelf zich nog even in het relletje: als hij daarmee het einde van de sluiting van overheidsdiensten dichterbij kon brengen, wilde hij best zeggen dat het hem spijt.

Ook zonder deze ridiculisering zou het voor Gingrich al een hele zware week zijn. Behalve de harde confrontatie met Clinton die voor een groot deel in televisieoptredens wordt uitgevochten, heeft Gingrich deze week ook nog binnen het Republikeinse kamp zijn handen vol. Dit weekeinde willen de Republikeinen van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat onderling overeenstemming bereiken over een breed en radicaal begrotingsvoorstel. Beide huizen van het Congres hebben ieder zo'n voorstel aangenomen, maar nu moeten ze op basis van hun verschillende wetsvoorstellen één versie opstellen waar ze zich allebei in kunnen vinden, om die vervolgens door te sturen naar de president.

Op beide fronten zal Gingrich om tot zaken te komen compromissen moeten sluiten. Maar of hij de Republikeinse nieuwkomers in het Huis van Afgevaardigden daarvoor kan porren, is nog allerminst duidelijk. Die nieuwkomers zien hun verkiezingsbeloftes, anders dan vele generaties politici, een jaar nadat ze gekozen zijn nog altijd als heilige opdrachten waarvan ze niet mogen afwijken. De vraag die dezer dagen in Washington weer met hernieuwde urgentie wordt gesteld is of zij Gingrich leiden, of Gingrich hen.

De opiniepeilingen geven ondertussen aan dat meer Amerikanen de schuld voor de impasse bij het Congres leggen, dan bij de president. En andere peilingen tonen dat Gingrich als mens nog altijd niet populair is, en weinig kans zou maken als kandidaat voor het presidentschap, mocht hij zich in de race werpen.

In het Amerikaanse systeem heeft het Congres zoals dat heet de macht van de portemonnee: de regering mag alleen geld uitgeven als ze daar toestemming voor heeft van het Congres. Voor het begin van het fiscale jaar (1 oktober) moet bij wet geld aan de verschillende regeringsinstanties zijn toegekend. Dit jaar haalde het Congres dat niet, en zoals vaak gebeurt, werd zonder veel ophef een tijdelijke verlenging van de financiering (met zes weken) aangenomen. Nu die verlenging is verlopen, wil het Congres alleen toestemming voor nieuwe uitgaven geven als de regering akkoord gaat met een aantal Republikeinse eisen, vooral de terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar.

De president weigert daarmee in te stemmen, althans zolang de Republikeinen vasthouden aan hun bezuinigingen op de ziektekostenverzekeringen van ouderen en armen. En daardoor is er geen toestemming meer voor de regering om geld uit te geven, en moet zij 'sluiten'. Alleen “essentiële diensten” mogen blijven functioneren, in de praktijk is dat nog altijd meer dan de helft van de 1,9 miljoen federale ambtenaren. Een kleine 800.000 Amerikanen zijn met onbetaald verlof gestuurd, voor onbetaalde tijd.

President Clinton heeft strijdvaardig geroepen dat hij niet zal zwichten voor de Republikeinse druk, en dat hij het desnoods 90, 120 of zelfs 180 dagen zal volhouden. Wel heeft hij een noodwetje ingediend waarbij zo'n zestigduizend ambtenaren extra “essentieel” worden verklaard, om de administratieve verwerking van het ouderenpensioen en de uitkering voor veteranen soepel te laten verlopen.

Hoewel de nationale parken gisteren allemaal gesloten waren (ook de Grand Canyon moest toeristen teleurstellen), hebben de organisatoren van de Dutch-American Heritage Day toch een ontheffing weten te bemachtigen. Een feestelijke uitwisseling van saluutschoten in het Potomac park in Washington, ter herdenking van 16 november 1776, de dag waarop een Nederlands saluutschot voor het eerst een schip van de nieuwe Amerikaanse natie begroette, dreigde aanvankelijk in het water te vallen door de sluiting van het overheidsapparaat. Maar gisterochtend vroeg bleek het park voor de gelegenheid toch even open te mogen.