EU: tol-unie met Turkije dichterbij

STRAATSBURG, 16 NOV. Het Europese Parlement lijkt zijn verzet tegen de douane-unie van de Europese Unie (EU) met Turkije langzaam op te geven. De christen-democratische fractie (173 van de in totaal 626 stemmen) en de liberale fractie (52) willen in ieder geval dat de stemming over de douane-unie midden volgende maand doorgaat.

Een teken van versoepeling tegenover Turkije was gisteren het besluit om de gezamenlijke parlementaire commissie, die wegens de berechting van acht gevangengenomen Turks-Koerdische ex-parlementariërs in september 1994 tijdelijk werd opgeheven, weer in te stellen. Met 353 tegen 47 stemmen bij 20 onthoudingen besloot het parlement dat de commissie haar werkzaamheden kan hervatten.

Een en ander volgt op een verzachting van artikel 8 in de Turkse antiterreurwet dat - nog steeds - de vrijheid van meningsuiting inperkt en op druk van Europese leiders op het Europarlement.

Het Europees Parlement, dat de bevoegdheid heeft akkoorden van de EU met het 'buitenland' te blokkeren, heeft zich van meet af aan verzet tegen de in maart overeengekomen douane-unie van de EU met Turkije, onder andere gezien de schending van de mensenrechten in het land. Vorige week nog zei Pauline Green, leider van de socialistische fractie, dat “wij in Europa verbijsterd staan over Turkijes staat van dienst op het gebied van de mensenrechten”, ter gelegenheid van de toekenning van de Sacharovprijs aan de gevangengenomen Turks-Koerdische ex-parlementariër Leyla Zana.

Maar op de socialisten (217 stemmen), die samen met de groenen het hardst hebben geprotesteerd tegen de douane-unie, wordt volgens de socialistische Europarlementariër en lid van de parlementaire delegatie naar Turkije Piet Dankert door nationale partijleiders en ministers sterke druk uitgeoefend. Onder anderen de Spaanse premier Gonzalez en de Britse schaduwminister van buitenlandse zaken hebben hun partijgenoten onder druk gezet.

De Europese ministers en de Europese Commissie willen dat het douaneakkoord snel wordt goedgekeurd. Gonzalez, dit halfjaar voorzitter van de EU, zei gistermiddag voor het Europarlement dat Turkije geholpen moet worden om de banden met Europa te verstevigen. Volgens Europees Commissaris Van den Broek zou afwijzing van de douane-unie antidemocratische bewegingen in Turkije in de kaart spelen. De Turkse premier, Tansu Çiller, heeft veel gehoor gevonden voor haar herhaalde waarschuwing dat alleen de Turkse moslim-fundamentalisten profijt zouden trekken van afwijzing.

Volgens Dankert zal de socialistische fractie het besluit over de datum van de stemming nog uitstellen tot 8 december, de datum waarop de zaak van Mehdi Zana, de eveneens gevangenzittende echtgenoot van Leyla Zana, door een Turkse rechtbank wordt behandeld.

Dankert zegt regelmatig te worden gebeld en aangeschreven door Turken die lobbyen voor het akkoord. Gisteren ontving het Europees Parlement ook een brief van de ABN Amro-bank met het verzoek de aarzelingen over de douane-unie opzij te zetten. In de brief spreekt de bank haar verontrusting uit dat deze aarzeling, ingegeven door zorg voor de situatie voor de mensenrechten, “juist de krachten die zich tegen democratische hervormingen verzetten in de kaart spelen”. Volgens de bank is Turkije “niettegenstaande zijn tekortkomingen, de enige op Westerse leest geschoeide democratie in een hard en problematisch gebied dat Europa zich niet kan veroorloven te negeren”. Bovendien “zijn wij ervan overtuigd dat een volledige douane-unie beide partijen belangrijke economische voordelen zal opleveren.”

De liberale fractieleider Gijs de Vries zei gisteren niet “pessimistisch” te zijn over de kans dat de douane-unie wordt goedgekeurd, maar onderstreepte dat de voorwaarde is dat de Turkse regering de komende tijd meer politieke gevangenen vrijlaat. Turkije heeft de laatste weken tientallen politieke gevangenen vrijgelaten.