Directie Van Abbe blijft voorkeur geven aan uitbreidingsplan Cahen

EINDHOVEN, 15 NOV. Bij een nieuw ontwerp voor de verbouwing van het Eindhovense Van Abbemuseum zal de schepping van architect A.J. Kropholler uit de jaren dertig worden ontzien. Museumdirecteur J. Debbaut acht het 'niet waarschijnlijk' dat de Amsterdamse architect Abel Cahen in een nieuw of gewijzigd ontwerp op de huidige vestigingsplaats andermaal aan de karakteristieken van Kropholler zal komen. “Je kunt beter niet iets ontwerpen dat straks dezelfde problemen creëert.” Adjunct-directeur F. Lubbers noemt het “een geweldige uitdaging om met een boog heen te lopen om Kropholler. Als het toch alsnog een monument mocht worden dan is dat probleem in ieder geval opgelost.” Cahen wil geen commentaar geven.

Om het behoud van die karakteristieken - het torentje en de bakstenen gevels - gaat het de protesterende stichtingen. Dat zijn de stichting Behoud het Van Abbemuseum, waarin nazaten zitten van de schenker van het museum Henri van Abbe, de Cuypersstichting en de stichting Het te behouden erfgoed. Het huidige ontwerp van Cahen voorziet in de sloop van het torentje. De voorgevel wordt aan het zicht onttrokken doordat er een nieuw gebouw omheen wordt gezet. De expositiezalen van Kropholler zullen daarentegen onaangetast blijven.

Een meerderheid van de raadscommissie van cultuur gaf deze week Cahen en de museumdirectie de opdracht om naast het oorspronkelijke ontwerp een aantal nieuwe te ontwikkelen. Dit was nodig nadat vorige week de Bossche rechtbankpresident een tweede verzoek van de gemeente tot opheffing van de schorsende werking had afgewezen, waardoor nog altijd niet met de verbouwing kan worden begonnen. Architect en directie zijn gisteren met het uitwerken van de nieuwe plannen begonnen. Ze moeten klaar zijn op 18 december als de voltallige gemeenteraad over het onderwerp praat.

Lubbers en Debbaut zeggen moed te putten uit het feit dat de gemeente de bodemprocedure over het al of niet plaatsen van het bestaande gebouw op de rijksmonumentenlijst tot het einde, dat wil zeggen tot de Raad van State voert. “Zo lang blijft het oorspronkelijke plan-Cahen gehandhaafd, wat ons staaft in onze overtuiging dat het een briljant plan is. We zijn daarom blij dat het nog op tafel ligt,” aldus Debbaut en Lubbers. “Maar omdat de kans bestaat dat de Raad van State uiteindelijk toch zal beslissen om het museum tot monument te verklaren waardoor het niet kan worden gesloopt, moet je alternatieven klaar hebben.” De procedure tot en met de Raad van State gaat bijna twee jaar duren.

Het verbouwde museum had eigenlijk al volgend jaar, als het Van Abbe 60 jaar bestaat, moeten worden geopend. Als een geschenk aan de Eindhovense gemeenschap, zoals Debbaut het noemt. Maar een deel van de burgerij wil het cadeautje in deze verpakking niet omdat het vindt dat met de verbouwing 'te weinig respect' wordt getoond voor de schepping van Kropholler, zo bleek uit een enquête. De drie stichtingen willen dat het museum wordt geplaatst op de rijksmonumentenlijst zodat sloop onmogelijk wordt. Maar daarvan zagen B en W, de meerderheid van de raad, de vorige minister van cultuur mevrouw d'Ancona en de huidige staatssecretaris Nuis het belang niet in. Dat had tot gevolg dat de drie groeperingen bezwaarprocedures begonnen. Omdat die procedures nog lopen, weigerde en de president van Bossche rechtbank dit jaar tot tweemaal toe in te gaan op het verzoek van de gemeente om opheffing van de schorsende werking.

De museumdirecteuren en het gemeentebestuur zijn 'zeer teleurgesteld', omdat nog langer uitstel het museum in de nationale en internationale museale wereld een 'geweldige achterstand' zal opleveren. Het tijdelijk onderkomen in een voormalig Philipsgebouw aan de Vonderweg is goed voor een paar jaar, maar de brandveiligheid voldoet niet en de planning van tentoonstellingen op de langere termijn zou ernstig in de problemen komen.

Debbaut: “De hele ontwikkeling van het plan volgens het ontwerp van Cahen heeft vier jaar geduurd. Cahen is er in geslaagd een verticaal museum te ontwerpen, dat alles in zich heeft om straks goed te draaien. Met dit plan had Eindhoven model kunnen staan voor de museumarchitectuur. Het heeft in alle fasen de instemming van de raad gekregen en er is nooit tegen geprotesteerd door wie dan ook. Pas een jaar na het totstandkomen van de definitieve besluitvorming kwam de vraag om het tot rijksmonument te verklaren. Toen kwam de discussie op nationaal niveau te liggen, terwijl ze tot dan toe een gemeentelijke aangelegenheid was.”

Debbaut acht een aangepast plan op de huidige locatie “het meest aannemelijk, omdat de bouw op een andere plek zoals de Smalle Haven opnieuw veel tijdverlies zal opleveren. De gemeente moet daar nog de grond verwerven en het bestemmingsplan moet nog worden gewijzigd. Bovendien moet dan het programma van eisen veel ingrijpender worden herzien dan bij verbouwing op de huidige plek. Ook wordt het duurder.”

De verbouwing volgens het huidige plan-Cahen zou 27,5 miljoen gulden gaan kosten. Tijdens de raadscommissievergadering van deze week bleek dat een aantal coalitiepartijen er niet zoveel moeite mee heeft als het museum op een andere plaats meer gaat kosten. Als prijs wordt al het bedrag genoemd van 40 miljoen gulden waarbij als voorbeelden worden aangehaald de nieuwe musea in Groningen en Maastricht. Die kostten 48 en 45 miljoen gulden.

jDebbaut vindt het niet per se nodig om de nieuwbouw achter het museum te plaatsen. Daar is ruimte nadat de aanbouw, die van na de oorlog stamde, al eerder werd gesloopt. Maar die ruimte zou volgens de vroegere opvattingen van directie en architect te beperkt zijn, ingesloten als ze is door straten en het riviertje de Dommel.