Studie managementstructuur zeep- en voedingsconcern; FitzGerald topman Unilever

ROTTERDAM, 15 NOV. Niall FitzGerald, de man die leiding gaf aan de introductie van het omstreden wasmiddel Omo Power, zal sir Michael Perry (61) opvolgen als bestuursvoorzitter van Unilever plc, de Britse tak van het Brits/Nederlandse concern. Unilever maakte vanmorgen bekend dat FitzGerald, voordat hij de taken van Perry in augustus 1996 overneemt, een studie zal leiden naar Unilevers organisatie en managementstructuur.

De Omo Power-affaire in 1994, maar ook andere haperingen in de verkoopmachine de afgelopen jaren, riepen de vraag op of het decentrale management van Unilever slagvaardig genoeg was. Als bestuursvoorzitter van Unilever plc en tevens vice-voorzitter van Unilever nv zal FitzGerald samen met de Nederlander Morris Tabaksblat, voorzitter van Unilever nv, het concern leiden.

Eind dit jaar zal FitzGerald toetreden tot het special committee, dat nu nog bestaat uit Tabaksblat en Perry. FitzGerald heeft doordat Perry zijn pensioenering uitstelt de handen vrij voor het onderzoek naar de managementstructuur van Unilever. Coördinator chemische produkten Iain Anderson zal “hangende het onderzoek” de coördinatie van wasmiddelen erbij nemen.

De vijftigjarige Ier FitzGerald, die sinds 1967 bij Unilever werkt, was de 'kroonprins' van Perry en zou aanvankelijk eerder dit jaar in het special committee worden opgenomen. In 1994 was Fitzgerald met een bezoldiging van circa 2,2 miljoen gulden de best betaalde bestuurder, vóór Perry en Tabaksblat. Maar na het debâcle met Omo Power, dat inmiddels is vervangen door 'nieuwe generatie' Omo, werd de komst van FitzGerald naar het special committee uitgesteld. Waar hij daarvoor de vrije hand had, moest hij na de zomer van 1994 zijn voornemens weer rapporteren aan de beide voorzitters. Als gevolg van de problemen met Omo Power, dat extra slijtage aan wasgoed toebracht, daalde de omzet van Unilevers wasmiddelen in Europa vorig jaar met 13 procent.

Nu toch is gekozen voor de slagvaardige FitzGerald, bekend Morris Tabaksblat kleur. Zijn voorganger Maljers ontwikkelde al grotere executive power, onduidelijker was waar Tabakblat stond. FitzGerald staat bekend als een intelligente manager, die gelooft in een centralistische managementstructuur. De introduktie van Omo Power, onder FitzGerald's leiding, was de eerste paneuropese introduktie van Unilever. Daarvoor werden Unilever-produkten vooral per land geïntroduceerd en bleek het concern vaak te traag voor meer centralistisch georganiseerde concurrenten, zoals het Amerikaanse Procter & Gamble.

De 50/50-structuur van Unilever dateert uit 1930, toen de Margarine Unie en Lever Brothers fuseerden. De twee Unilevers opereren als aparte holdings, maar ze wisselen informatie uit en ontwikkelen een gezamenlijke politiek voor hun gecombineerde bedrijven. Het special commitee bestaat in theorie uit drie personen - de Britse en Nederlandse voorzitter en een derde persoon, bijna altijd de voorzitter-in spe. Het is nog onbekend of na het vertrek van Perry in augustus het special committee weer wordt aangevuld tot de gebruikelijke drie man.

Het special committee stuurt vanouds op afstand. Binnen de twaalfkoppige raad van bestuur hebben regio- en produktdirecteuren een relatief grote autonomie. Het special committee ontwikkelt de lange termijnstrategie, maar bemoeit zich nauwelijks met de uitvoering daarvan. Het Unilever-model is daarmee het tegengestelde van de bijna 'dictatoriale' managementfilosofie van de chief executive officer van een bedrijf als Procter & Gamble.

In mei 1994 werd die zorgvuldig gebalanceerde organisatie zwaar op de proef gesteld. De toenmalige P&G-topman Ed Artzt marcheerde het Britse hoofdkantoor van Unilever aan de Theems binnen. Hij vertelde een verbijsterde FitzGerald dat Omo Power wasgoed stukwaste en dat Unilever het produkt moest terugtrekken. Arzt wist dat de Unilever-bureaucratie moeilijk een antwoord zou kunnen formuleren op zijn uitdaging. En die inschatting werd bewaarheid: pas na maandenlange aarzeling en een stroom van negatieve publiciteit kondigde Unilever de vervanging van het gewraakte wasmiddel aan. De nieuwe topman van Unilever heeft ongetwijfeld zijn lessen getrokken uit deze tragikomische soap opera.