Ruzie Clinton-Congres is slechts een voorproefje

WASHINGTON, 15 NOV. Terwijl een deel van het Amerikaanse overheidsapparaat gisteren stil kwam te liggen, probeerden het Witte Huis en de Republikeinse meerderheid in het Congres elkaar daarvoor de schuld in de schoenen te schuiven. Over en weer werden felle verwijten gemaakt, maar desondanks gingen de onderhandelingen door, vooralsnog zonder resultaat.

De sluiting van 'niet-essentiële' overheidsdiensten ging gisterochtend in, nadat beide partijen het niet eens hadden kunnen worden over een tijdelijke financiering van het overheidsapparaat. Ongeveer 800.000 ambtenaren in het hele land werden met onbetaald verlof gestuurd. Nationale parken, musea en monumenten werden gesloten, veel ministeries en overheidsinstellingen draaiden op halve kracht. Nieuwe aanvragen voor uitkeringen werden niet in behandeling genomen.

In Washington kwamen teleurgestelde toeristen gisteren tot de ontdekking dat de musea van de Smithsonian Institution hun deuren hadden gesloten. De Vermeer-tentoonstelling in de National Gallery of Art, die pas twee dagen voor het publiek toegankelijk was, ging in de loop van de ochtend dicht. In New York sloot het Vrijheidsbeeld halverwege de ochtend. Het Witte Huis stuurde drie van de vier koks met verlof.

Jaarlijks moeten het Congres en de regering overeenstemming bereiken over een wet die de regering fondsen toewijst om haar functioneren te bekostigen. Maandag sprak president Clinton zijn veto uit over een wetsvoorstel daartoe van het Congres, omdat hij bezwaar had tegen onderdelen ervan, met name de verhoging van de premie voor Medicare, de ziektekostenverzekering voor ouderen. Ook sprak hij zijn veto uit over een wetsvoorstel dat de regering in staat moest stellen nieuwe leningen aan te gaan, ook al is het zogeheten schuldenplafond van 4,9 biljoen dollar bereikt. Minister van financiën Rubin lijkt echter te kunnen vermijden dat de Verenigde Staten hun betalingsverplichtingen moeten verzaken: maandag en dinsdag heeft hij ruim 76 miljard dollar geleend, wat door een aantal boekhoudkundige handigheden niet strijdig is met de beperking die het schuldenplafond oplegt. De financiële markten lijken gerustgesteld dat de regering op tijd aan haar verplichtingen zal kunnen voldoen, te beginnen met een rente-aflossing van 25 miljard dollar vandaag.

De stafchef van het Witte Huis, Leon Panetta, had gisteren twee keer een bespreking met leiders van het Congres om een oplossing te zoeken. Na de tweede ontmoeting was volgens hem sprake van een impasse. De Republikeinse voorzitter van het huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, kondigde aan dat politiek gevoelige overheidsdiensten als de behandeling van aanvragen voor uitkeringen en het verstrekken van visa en paspoorten, via speciale noodwetten binnen één of twee dagen weer mogelijk gemaakt moet worden, ook als er dan nog geen akkoord is met de president.

Clinton beschuldigde de Republikeinen ervan “Amerika te dwingen hun bezuinigingen op de ziektekostenverzekering voor ouderen, op onderwijs, technologie en milieu te accepteren. Namens het Amerikaanse volk heb ik nee gezegd”. De Republikeinse senator Pete Dominici van Nieuw Mexico verweet de president het publiek met “halve waarheden” in verwarring te brengen. Volgens een opiniepeiling die in het weekeinde is uitgevoerd wijt 47 procent van de Amerikanen de huidige situatie aan het Congres, en slechts 20 procent aan Clinton.

Hoewel de president en zijn Republikeinse tegenstanders onverzoenlijk tegenover elkaar lijken te staan, is dit nog pas een voorproefje van de politieke strijd die de komende weken te verwachten is. Nu gaat het over relatief kleine wetsvoorstellen die de regering genoeg financiële armslag moeten geven om weer een aantal weken vooruit te kunnen. Maar binnenkort, misschien al volgende week, gaat het over de ambitieuze begrotingsplannen van de Republikeinse meerderheid, die de overheidsuitgaven voor de komende zeven jaar regelen en die bovendien de inrichting van de Amerikaanse verzorgingsstaat drastisch herzien. De Republikeinen willen een verschuiving van de macht bewerkstelligen van de federale regering in Washington naar de verschillende deelstaatregeringen.

Mogelijk al eind deze week zullen de Republikeinen van het Huis van Afgevaardigden en die van de Senaat overeenstemming bereiken over een compromis tussen wetsvoorstellen die in beide huizen zijn aangenomen, en die op onderdelen enigszins uiteenlopen. Het uiteindelijke wetsvoorstel zal hoe dan ook een radicale breuk betekenen met het financiële en sociale beleid van vele decennia. In zeven jaar tijd wordt het begrotingstekort teruggebracht tot nul, de bijstand en de ziektekostenverzekeringen voor ouderen en armen (Medicare en Medicaid) worden op de helling gezet, en ook de landbouwsubsidies zullen worden beperkt.

Hoewel de strijd om de begroting voor de toekomst van het land van veel groter belang is dan de uitkomst van de tijdelijke maatregelen waar nu over gesproken wordt, willen de president noch zijn Republikeinse tegenstanders bij de eerste schermutselingen al toegeeflijk zijn.

De president wordt daarbij gehard door de opiniepeilingen, die aangeven dat zijn opstelling als matigende kracht tegen 'de extreme Republikeinen' in de smaak valt. En de Republikeinse leiders worden van compromissen afgehouden door de Republikeinse nieuwkomers in het Congres, die zich met het 'Contract met Amerika' hebben vastgelegd op uitvoering van een nauw omschreven agenda. Zij zullen zich tot het uiterste verzetten tegen een afspraak met de president waarbij ze een deel van hun beloftes moeten opgeven.

Tegelijkertijd beseffen de president en de Republikeinse leiders dat een langdurig stilliggen van overheidsdiensten het toch al geringe vertrouwen van burgers in de politiek nog verder kan aantasten. Bovendien willen ze hun aandacht niet helemaal laten opslokken door deze eerste krachtmeting. De president heeft het bezoek dat hij deze week aan Japan zou brengen al ingekort, maar mocht een afzegging nodig zijn, dan zou dat in Tokio een slechte indruk maken. En verder willen de president en de leider van de Republikeinen in de senaat Bob Dole, tot nu toe zijn voornaamste rivaal voor de presidentsverkiezingen van 1996, zich beiden weer op hun campagne kunnen richten. Clinton heeft tot zijn spijt deze week al een diner voor fondsenwerving moeten afzeggen, en Dole wil als het even kan nog wat campagne voeren om zaterdag goed uit de bus te komen bij een informele peiling van zijn partij in Florida.