Ongevalsfiles vooral in de herfstmaanden

ROTTERDAM, 15 NOV. Ongevallen, zoals vanmorgen op de A20 bij Rotterdam, vormen een belangrijke oorzaak van filevorming, maar zeker niet de belangrijkste. Een kleine twintig procent van alle files hangt samen met ongevallen. Soms is die samenhang direct, doordat een gekantelde vrachtwagen de weg verspert. Maar menige opstopping vloeit meer voort uit de psyche van de automobilisten dan uit een fysieke stremming: bij een ongeluk trapt iedereen op de rem om beter te kunnen zien wat er is gebeurd. Daardoor neemt de gemiddelde rijsnelheid plotseling af, waardoor een lokale beperking van de capaciteit van de weg ontstaat. Bij enige drukte is een file dan het onmiddellijke gevolg.

We zitten nu midden in het seizoen van de gekantelde vrachtwagens. Ongevalsfiles komen namelijk het meest voor in het najaar. In de winter vinden beduidend minder ongevallen plaats die tot filevorming leiden. Mogelijk rijdt men in de winter voorzichtiger. Bovendien is het in de wintermaanden beduidend minder druk op de weg. De verkeersintensiteitsindex op autosnelwegen lag in de maanden september, oktober en november 1994 gemiddeld op 148 (waarbij het jaargemiddelde van 1986 100 is: het is dus in tien jaar tijd anderhalf keer zo druk geworden op de snelwegen). In de afgelopen wintermaanden bedroeg de gemiddelde intensiteitsindex echter slechts 127.

Niet alleen de verkeersintensiteit is de afgelopen jaren gestaag toegenomen, ook het aantal files en het aantal kilometers file. Hoewel de grootste drukte, en daarmee de files, zich concentreren in de ochtend- en avondspits, groeien beide spitsen langzaam naar elkaar toe.

De hoeveelheid files groeit aanzienlijk sneller dan de verkeersintensiteit. Dat is niet verwonderlijk, aangezien files juist op knelpunten ontstaan. Sinds 1986 is het aantal files verdubbeld. Het totaal aantal door de politie gemelde files bedroeg in 1994 13.815, achttien procent meer dan het jaar daarvoor. De zwaarte van de files nam in hetzelfde jaar met 21 procent toe.

Verreweg het grootste deel van alle files, zo'n zestig procent, wordt veroorzaakt door knelpunten in het wegennet. De brug bij Zaltbommel is als aanvoerder van de file-toptien berucht. Met een extra brug erbij is de file daar verdwenen - dat gebeurde ook toen de tweede Brienenoordbrug werd geopend - maar dat betekent in het algemeen slechts dat het verkeer nu bij het volgende knelpunt vastloopt.

Knelpunten zijn niet seizoensgebonden - die liggen er permanent - maar de verkeersintensiteit wel. Omdat het in de herfst en het voorjaar het drukste is op de weg zijn er dan ook de meeste knelpuntfiles.

Werkzaamheden aan de weg vormen de derde belangrijke file-oorzaak. Ook deze files worden vooral in het najaar gesignaleerd. In de winter kan er door weersomstandigheden minder aan de weg worden gewerkt, in de zomer is er minder verkeer. Al met al vormen de herfstmaanden dus het fileseizoen bij uitstek. Vorig jaar telde de politie in december maar liefst ruim dertig procent minder files dan in november. In januari en februari daalt het aantal files nog verder.

Ervan uitgaande dat stilstaan en zeer langzaam rijden in de file verloren tijd is, becijfert het onderzoekbureau NEA jaarlijks wat de files de Nederlandse samenleving aan verloren arbeidsuren kost. In 1994 bedroegen deze kosten 1,4 miljard gulden, bijna een verdubbeling sinds 1986. Het is overigens de vraag of gezien de oprukkende autotelefoon filerijders nog wel zo improduktief zijn.