Geluiden vangen langs de Taag

Lisbon Story. Regie: Wim Wenders. Met: Rüdiger Vogler, Patrick Bauchau, Manoel de Oliveira, Teresa Salgueiro. In: Amsterdam, Desmet; Utrecht, Springhaver; Eindhoven, Plaza Futura; Arnhem, Filmhuis.

Alice in den Städten (1973), waarin Rüdiger Vogler doelloos rondreist, de werkelijkheid in toevallige polaroids tracht te vangen en troost vindt in het gezelschap van een kind, is een van mijn favoriete films van Wim Wenders. Sindsdien maakte Wenders een retourtrip naar de status van invloedrijk filmauteur en wentelt zich thans min of meer permanent in krachteloze bespiegelingen over de futiliteit van het filmverhaal in het algemeen en de onmacht van de Europese kunstfilm in het bijzonder.

Lisbon Story, gemaakt in en gefinancierd door de stad Lissabon, is praktisch een remake van Alice in den Städten en een dieptepunt in Wenders' Werdegang. Opnieuw begeeft Voglers personage Phillip Winter zich op weg om de realiteit te betrappen; het eerste kwartier van de film, dat zijn reis van Duitsland naar Portugal beschrijft langs wegwijzers, bermen en bruggen, bevalt als een Wendersiaanse road movie nog het best.

Dan arriveert Vogler, inmiddels geluidsman geworden, op de plaats van bestemming, waar een oude vriend (Patrick Bauchau alias regisseur Friedrich Monroe uit Der Stand der Dinge), zo blijkt uit een briefje, zijn hulp behoeft. Monroe is spoorloos, in tegenstelling tot een stel kinderen, de bekwaam Charlie Chaplin imiterende bejaarde kunstfilmgoeroe Manoel de Oliveira en de fado en popmuziek met elkaar kruisende groep Madredeus. Op goed geluk gaat Vogler dan maar langs de Taag geluiden verzamelen. Na veel gedoe ontmoet de geluidsman zijn verdwenen regisseur, die met een videocamera op de rug ook random-realiteit verzameld heeft.

Gezamenlijk besluiten ze dat onbevangen film maken niet mogelijk is: ook die dwaalweg is al bewandeld en betheoretiseerd in de eerste eeuw cinema, bij voorbeeld door de 'kinopravda' van Dziga Vertov in De man met de camera (1929) of, heel wat spiritueler dan in Lisbon Story, door Wenders in 1973. Het wordt tijd voor Wenders dus maar weer eens een film te maken die ergens over gaat in plaats van een film die bewijst dat het wiel opnieuw uitvinden nergens toe leidt.