Die ene wedstrijd die ze niet won

Jana Novotná (1968-2017) „Ik kan drie toernooien op rij winnen en dan nog zeggen mensen: ja, nu speelt ze goed, maar weet je nog van die Wimbledon-finale?”

Jana Novotná de verloren Wimbledon-finale in 1993. Foto Dave Caulkin/AP

Tientallen keren was het die middag goed gegaan. Een zorgvuldig geplaatste opslag, gevolgd door een onhoudbare volley. Maar dan, nog vijf punten verwijderd van een verrassende Wimbledon-zege, lukt het opeens niet meer. Een dubbele fout, een volley die meters buiten de lijnen gaat en een smash vol in het net.

Tennisster Jana Novotná, die maandag op 49-jarige leeftijd aan kanker overleed, zal vooral herinnerd worden om de wedstrijd die ze niet won. De Tsjechische leek in juli 1993 op weg naar een sensationele overwinning op Steffi Graf, één van de beste speelsters ooit. Novotná speelde zo overtuigend dat Graf de hoop eigenlijk al had opgegeven.

NRC was in 1993 bij de verloren finale en sprak Steffi Graf: “Ik had eigenlijk al verloren. Je geeft het dan weliswaar niet op, maar je gelooft er ook niet echt meer in

De verbazing is dan ook groot, als de dan 24-jarige Novotná bij een stand van 4-1 en 40-30 in de derde set plotseling stokt. Ze maakt de ene dubbele fout na de andere en slaat de simpelste ballen in het net. In amper een kwartier kan Graf de wedstrijd ombuigen tot een overwinning en wint ze haar vijfde titel op het Britse gras.

Zelf lijkt Novotná aanvankelijk na afloop niet te beseffen wat haar is overkomen: zittend op haar stoel naast de umpire is op haar gezicht geen spoor van teleurstelling te zien. Pas zodra ze de zilveren verliezersschaal in handen krijgt barst ze in tranen uit en huilt ze uit op de schouder van de hertogin van Kent. „Jana, geen zorgen, ooit win je hier nog eens”, fluistert die haar toe. Dat moment volgt vijf jaar later, wanneer Novotná haar derde finale op Wimbledon speelt.

Het imago van ‘choker’

Toch is het vooral de inzinking tegen Graf die Novotná de rest van haar loopbaan blijft achtervolgen. Telkens als ze een voorsprong weggeeft, wordt ze eraan herinnerd. Zoals een jaar later, na de halve finale van de US Open, wanneer ze de kans krijgt om op 1-1 in sets te komen, maar bij een 5-2-voorsprong twee setpunten verspeelt en de partij verliest.

Novotná in actie tijdens de Wimbledon-finale die ze zou winnen,
in 1998.

Foto Pascal Pavani/AFP
Na twee keer de zilveren schaal voor de tweede plek is er in 1998 eindelijk goud.
Foto Pascal Pavani/AFP
Jana Novotná tijdens haar laatste optreden op Wimbledon in 1999.
Foto Gerry Penny/EPA
Novotná in de nadagen van haar loopbaan.
Foto Mike Nelson/AFP

De ergste ‘choke’ moet dan nog komen, tijdens een derderondepartij op Roland Garros in 1995. Novotná staat daar tegenover Chanda Rubin, een ongeplaatste Amerikaanse, en leidt de derde set met 5-0 en 40-0. Ze krijgt in totaal negen kansen om de partij beslissen, maar verliest de laatste set in 8-6.

Zelf begrijpt Novotná weinig van het stempel dat ze sinds de Wimbledon-finale draagt. „Ik zie mijzelf niet als een choker”, zegt ze in 1998 tegen Sports Illustrated. „Maar het is een imago waar je nooit meer vanaf komt. Ik kan drie toernooien op rij winnen en dan nog zeggen mensen: ja, nu speelt ze goed, maar weet je nog van die Wimbledon-finale?”

Honderd toernooizeges

Dat Novotná niet alleen maar faalt op de beslissende momenten bewijst ook haar erelijst. Tijdens haar vijftien jaar durende loopbaan wint ze in totaal honderd WTA-toernooien, waarvan 24 in het enkelspel, en een bronzen medaille op de Spelen van Atlanta. Tussen 1991 en 1998 eindigt ze zeven keer in de top tien van de wereldranglijst.

Bij het dubbelen behoort de Tsjechische helemaal tot de absolute wereldtop. Met verschillende partners staat ze jarenlang bijna elk grandslamtoernooi in de finale. In totaal wint Novotná in het dubbelspel elf grand slams en twee zilveren olympische medailles. Tot zes keer toe wordt ze met haar teamgenoot uitgeroepen tot tennisduo van het jaar.

Sporters met de ‘yips’ kunnen soms de simpelste beweging ineens niet meer maken. Maar hoe komt dat en wat is de oplossing?

Na nog een verloren finale tegen Martina Hingis treft Novotná in de eindstrijd van 1998 Nathalie Tauziat uit Frankrijk. Heel even vreest de tenniswereld voor een nieuwe inzinking, als Novotná in de tweede set bij 5-4 voor de wedstrijd serveert. Ze slaat drie volleys in het net en één buiten de lijnen en verliest de game.

Maar in plaats van te choken, dwingt Novotná een tiebreak af. Die wint ze simpel, met 7-2.