Van kinderzitje tot zepend bubbelbad

We zullen hem maar 'Karel' blijven noemen, want zo werd hij ook in eerdere berichtgeving in deze krant aangeduid. Karel, nu 36 jaar, was een milieu-ambtenaar van de gemeente Vianen. Een man van onbesproken gedrag. Maar in mei 1993 dook Karel opeens in de krantekolommen op als een corrupte overheidsdienaar, die zich had laten omkopen door het bodemsaneringsbedrijf Terra BV in Linschoten.

K., de directeur van het bedrijf, nodigde destijds een verslaggever van deze krant uit om getuige te zijn van zo'n genoeglijk omkopingsuitstapje. K. werd op dat moment al op zijn huid gezeten door justitie en hij had behoefte om terug te slaan. Moest hij hangen? Dan óók de ambtenaren die hij had 'gestiekt', zoals hij dat in goed Bargoens noemde.

Plaats van handeling die middag was La Cloche, een dure seksclub in Utrecht. Terwijl onze verslaggever beneden met de directeur praatte, bevond Karel zich boven met een van de 'charmante gastvrouwen'. “Wanneer Karel na een uur verpozing weer beneden is gekomen”, schreef de verslaggever later, “vraagt K. hem: 'Regel jij het nog met je wethouder morgen?' In de holte van zijn hand schuift hij iets over tafel naar Karel die de voor het oog verborgen inhoud zonder te kijken in zijn zak steekt.”

De dag na de publikatie van deze reportage werd Karel in het gemeentehuis van Vianen aangehouden. Zijn leven nam een fatale wending. Van gezaghebbend ambtenaar was hij opeens tot een povere knoeier gedegradeerd. De drie dagen op het politiebureau vielen hem uiterst zwaar, en hij bekende.

We zijn tweeëneenhalf jaar verder. Directeur K. en zijn medewerker B. van Terra BV zijn al veroordeeld tot gevangenisstraffen van tweeëneenhalf en twee jaar. Het tweetal werd schuldig bevonden aan oplichting, valsheid in geschrifte en de illegale stort van verontreinigde grond. Voor omkoping werden de heren niet vervolgd omdat de lijst van beschuldigingen al lang genoeg was.

Maar Karel moet zich vandaag voor de Utrechtse rechtbank wèl voor die omkoping verantwoorden. Er waren nog vijftien andere ambtenaren uit diverse gemeenten gehoord, maar zij konden vrijuit gaan. Eén ambtenaar moest justitie een boete betalen, omdat hij in zijn vrije tijd voor Terra had gewerkt. Waren de anderen onschuldig, of waren ze zo slim om niet te bekennen? (Een geroutineerde inbreker zei eens tegen een verhorende politieman: “Van bekennen is nog nooit iemand wijzer geworden.”)

De details van omkoping zijn nooit zo interessant, het gaat om de methodiek: die blijft leerzaam. En directeur K. kende zijn criminele klassieken. Het begon met een kinderzitje voor de auto. Karel kon dat kopen van de 350 gulden die K. hem voor een soort vriendendienst had betaald.

“Daarna ging u veel met hem eten”, zegt de voorzittende rechter, mevrouw mr. R. Meertens.

“Eten is een groot woord, ik nam veel soep en zo.”

“K. beweert dat hij altijd betaalde.”

“Een keer of twee heb ik zelf betaald. Achteraf heb ik er ontzettend spijt van.”

“Je maakt je afhankelijk ”, constateert de rechter. “En toen kreeg u van hem een dakkapel van vijftien mille op uw huis.”

“Hij zei dat hij mensen had die dat voor de kostprijs - zes mille - konden doen.”

“Maar u heeft nooit betaald.”

“Hij zei steeds: dat komt wel.”

“Daardoor kwam u in een nare positie.”

“Ik heb altijd de intentie gehad om te betalen. Ik heb overwogen om het met mijn baas te bespreken, maar ik was bang dat ik mijn baan zou verliezen. Ik heb me de risico's nooit gerealiseerd. Later begreep ik hoe het zat. Hij hield mijn betaling expres af.”

Karel zat al snel onwrikbaar vastgekleefd in het web dat K. rond hem had gesponnen. Op een dag stelde K. voor om de zakelijke gesprekken voort te zetten in La Cloche. Karel aarzelde. K. zei: “Denk om die dakkapel.”

“K. zegt: Karel heeft in totaal voor vijftien mille gewipt”, zegt de rechter. “Wat is daarvan waar?”

“Ik ben er geweest.”

“Hij chanteerde u?”

“Ja. ik ben daar ook naar boven gegaan, maar ik heb er niets gedaan.”

“U heeft tegen de politie gezegd dat u met een juffrouw in het bubbelbad heeft gezeten.”

“Dat heb ik gezegd om er vanaf te zijn.”

Het zeepsop van het bubbelbad zal K. deze middag nog enkele malen diep worden ingewreven. Zelden zal een man zijn wellust achteraf zó hebben vervloekt. Het bubbelbad groeide de afgelopen twee jaar uit tot een metafoor voor zijn morele ondergang én zijn naïviteit. Als Karel terugkijkt op die noodlottige middag, ziet hij zichzelf kraaiend van plezier in een bubbelbad, terwijl een verdieping lager zijn meester in het kwaad hem zit te verlinken bij een journalist.

Terra-directeur K. beweert dat ze samen zo'n twee tot vier keer per maand seksclubs bezochten. De onkosten rekende K. door als 'representatiekosten'. Als zijn secretaresse naar die duistere afschrijvingen van zijn creditcard vroeg, zei K. onomwonden: “Het is voor hoeren en snoeren.”

Hoeveel heeft Karel precies in contanten van K. gekregen? Niet meer dan 4.000 gulden, houdt Karel vol, maar K. noemt hogere bedragen: in totaal 11.850 gulden.

Volgens de aanklager gaf Karel in ruil daarvoor aan Terra voorkennis over de offertes van derden, klopte hij de kosten van een saneringsproject van Terra op en oefende hij onvoldoende controle uit op facturen van Terra. De gemeente zou daardoor voor tienduizenden guldens zijn benadeeld.

“Hoe is de controle op die bedrijven eigenlijk geregeld”, vraagt de rechter.

“Het is niet helemaal te controleren”, zegt Karel, “of je moet er constant iemand bij zetten.”

De reclassering vond Karel - getrouwd, vader van twee kinderen - een naïeve man met een minderwaardigheidscomplex, mede veroorzaakt door een eenvoudige afkomst en een gehoorstoornis. Na zijn oneervolle ontslag heeft hij een veel minder betaalde baan gekregen. Die raakt hij kwijt als hij de gevangenis in moet. Ook heeft zijn vrouw aangekondigd dat ze in dat geval een scheiding wil.

De officier van justitie, mr. E. Roelofs, eist een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaar. “Een absoluut onbegrijpelijke eis”, reageert de advocate, mr. B. den Ouden. Ze houdt de officier de voorbeelden voor van corrupte ambtenaren - vooral in Zuid-Limburg - die er met veel lichtere straffen afgekomen zijn.

“Ik hoop dat u rekening houdt met de situatie van mijn gezin”, snikt Karel.

(Het vonnis, twee weken later: een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden om te zetten in 240 uur dienstverlening, een voorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden en een boete van 10.000 gulden.)

De namen van de verdachten en getuigen in deze rubriek zijn om redenen van privacy gefingeerd.