Overheidsdienst in VS deels plat na veto Clinton

WASHINGTON, 14 NOV. De Amerikaanse regering zal vandaag een aantal overheidsdiensten stilleggen, nadat gisteravond een laatste poging is mislukt om met het Congres overeenstemming te bereiken over een tijdelijke financiering van het overheidsapparaat. Zo'n 800.000 (van de 1,9 miljoen) federale ambtenaren zullen met verlof worden gestuurd, nu er geen geld is hen te betalen. De leiders van het Congres en president Clinton zetten hun onderhandelingen vandaag voort.

Alleen 'niet-essentiële' overheidsdiensten worden voorlopig gesloten. Zo verstrekken ambassades geen visa en paspoorten en gaan nationale parken, monumenten en musea dicht. Er zullen geen nieuwe uitkeringen aangevraagd kunnen worden. Ruim een kwart van het burgerpersoneel van het leger zal vandaag waarschijnlijk niet hoeven werken. Maar politie, de posterijen, luchtverkeersleiders, douane, rechters en de spoorwegen zullen normaal functioneren. Toegekende uitkeringen worden gewoon uitbetaald.

Al weken hangt een gedeeltelijke sluiting van het overheidsapparaat in de lucht. Ook in 1985 en 1990 gebeurde dat toen Congres en president het niet eens konden worden over de begroting. Nooit duurde de sluiting langer dan twee dagen. De ambtenaren kregen de dagen dat zij niet gewerkt hadden met terugwerkende kracht toch uitbetaald.

Al weken geleden dreigde de Republikeinse meerderheid in het Congres de regering-Clinton toestemming te onthouden om meer geld uit te geven en te lenen, zolang de president niet instemt met een aantal uitgangspunten van het begrotingsvoorstel van het Congres. Dat voorstel voorziet in een volledige terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar, en een drastische hervorming van (en bezuiniging op) de sociale zekerheid.

Clinton heeft aangegeven te kunnen instemmen met een termijn van zeven jaar voor terugdringing van het begrotingstekort, maar alleen als een aantal van de bezuinigingen op onderwijs, gezondheidszorg en milieubeheer geschrapt wordt. Het veelomvattende begrotingsvoorstel van het Congres is echter nog niet rond.

Senaat en Huis van Afgevaardigden hebben allebei een begrotingsvoorstel aangenomen, en hoewel die twee in grote lijnen overeenkomen wordt er nog onderhandeld over een versie waarin beide huizen zich kunnen vinden en die ter goedkeuring aan de president kan worden voorgelegd. Maar terwijl de Republikeinse leiders van Huis en Senaat daaraan werken, verstreek afgelopen nacht het moment waarop de regering uiterlijk toestemming van het Congres moest hebben om nieuwe uitgaven te doen.

Om de regering in staat te stellen althans de komende weken voort te kunnen, had het Congres de president twee wetsvoorstellen voorgelegd: één om de betalingen aan ambtenaren voort te zetten, en één om nieuwe leningen te kunnen aangaan. Daarmee had de regering aan haar verplichtingen kunnen voldoen en had sluiting van de overheidsdiensten afgewend kunnen worden.

Pagina 18: VS mogelijk wanbetaler op geldmarkt

Maar beide wetsvoorstellen bevatten volgens de president elementen die zo strijdig zijn met zijn politieke overtuigingen, dat hij ze gisteren allebei met zijn veto trof. Clinton maakt vooral bezwaar tegen de premieverhoging voor de ziektekostenverzekering voor ouderen, Medicare.

Behalve het stilleggen van een deel van de federale overheid, dreigt ook nog wanbetaling van de overheid op de financiële markten. Morgen moet de regering een renteaflossing van 25 miljard dollar doen, en minister van financiën Rubin heeft gewaarschuwd voor de dramatische gevolgen als zijn regering niet op tijd kan betalen. Nog vele decennia zal de overheid dan een hogere rente voor haar leningen moeten betalen, stelt hij. De financiele markten zouden bovendien in paniek kunnen raken als de Amerikaanse regering niet op tijd aan haar verplichtingen voldoet.

Het Congres had het zogeheten schuldenplafond (dat is vastgesteld op 4,9 biljoen dollar) wel willen verhogen, maar de Republikeinse meerderheid in het Congres had ook die verruiming van de middelen gekoppeld aan een aantal maatregelen die voor Clinton onverteerbaar waren.

Om wanbetaling te voorkomen zal Rubin volgens eigen zeggen een aantal “uitzonderlijke stappen” nemen, waaronder mogelijk het tijdelijk onttrekken van gelden aan door de overheid bestuurde pensioenfondsen. Of de minister daartoe juridisch wel bevoegd is, is nog onduidelijk.

Op de achtergrond spelen bij dit alles al de presidentsverkiezingen van 1996 mee. Clinton grijpt de kwestie aan om zich te kunnen opwerpen als kampioen van de belangen van ouderen en andere potentieel Democratische kiezers. De peilingen geven aan dat de Amerikanen die opstelling van hun president waarderen. Eindelijk heeft de president die zo vaak verweten wordt geen sterk karakter te hebben, de mogelijkheid te tonen dat hij zich wel degelijk hard kan opstellen.

De Republikeinen hebben de belangrijkste programmapunten uit hun Contract met Amerika door het Congres gekregen, en staan nu voor de laatste horde: goedkeuring door de president. Om die te krijgen voor hun voornaamste strijdpunt, terugdringing van het begrotingstekort in zeven jaar, zullen ze compromissen moet sluiten - maar dat willen ze zeker niet te snel doen. Vooral de vorig jaar nieuw gekozen Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden willen elke schijn vermijden dat ze politici van het oude slag zijn, die als het er op aan komt een deel van hun overtuigingen uitruilen in het traditionele handje-klap.

Maar Bob Dole, de leider van de Republikeinen in de Senaat en op dit moment de grootste kanshebber voor de Republikeinse nominatie voor de presidentsverkiezingen, weet dat zijn prestige op het spel staat. Als er geen uitweg gevonden wordt uit de huidige impasse, zal dat niet alleen terugslaan op de kansen van president Clinton in de race om het presidentschap, maar ook op die van Dole.