Franse trein valt stil bij ingreep in sociaal stelsel

PARIJS, 14 NOV. Frankrijk staakt en vergadert, zij het op halve kracht. Vandaag en morgen is een ingrijpende hervorming van de sociale zekerheid inzet van een nationaal actie-debat, maar morgen maakt de regering pas bekend welke concrete maatregelen zij wil nemen. Het plan wordt daarna per decreet doorgevoerd.

Voor premier Juppé, die zich vorige week een sterk ingekrompen ministersploeg aanmat, is de herijking van het sociale zekerheids-systeem de grote krachtproef. Fikse maatregelen om de tekorten weg te werken zijn onafwendbaar. Juppé moet dit pakket zo algemeen mogelijk aanvaard krijgen wil hij enige politieke toekomst hebben.

De Assemblée Nationale kan ook vandaag, op de laatste dag van haar debatten over het onderwerp, nog niet over een wetsontwerp spreken. Juppé zegt dat hij eerst democratisch wil luisteren naar de mening van de 86 sprekers die zich in de Franse Tweede Kamer hebben gemeld. Morgen, wanneer de Senaat het debat voortzet, zal hij zeggen hoe het gat van 320 miljard franc (106 miljard gulden) moet worden weggewerkt: naar verwachting door een premieverhoging, verhoogde eigen bijdragen en door allerlei maatregelen om met name de medische stand tot terughoudendheid te dwingen.

De weerstand is breed, niet alleen van de parlementaire oppositie en de vakbeweging. Op de eerste dag van het debat in de Assemblée Nationale kwam vooral van de kant van Juppé's partijgenoten-die-achter-oud-premier-Balladur-staan fiks weerwerk. Zij verwijten de regering te vluchten in verhogingen van de sociale premies, terwijl de economische groei en de werkloosheid zich de laatste maanden weer ongunstig ontwikkelen.

Edouard Balladur heeft met zo veel woorden gevraagd om bezuinigingen in plaats van nieuwe lasten. Hij krijgt daarin gelijk van de financiële markten, maar overigens is hij zelf degene geweest die èn de tekorten op de sociale zekerheid tussen '93 en '95 sterk heeft laten oplopen èn de sociale premie-toeslag op de loon- en inkomstenbelasting, de Cotisation Sociale Générale (CSG), in '93 heeft verdubbeld. Ook toen was het argument: nu de ergste tekorten wegwerken en beginnen de verspillingen uit het systeem te filteren. Van dat laatste is weinig of niets terecht gekomen dankzij de medische lobbies en de waakzaamheid van de bonden.

De vakbeweging heeft voor vandaag en de komende weken protestacties uitgeschreven. Vooral het openbaar vervoer zou in de loop van vandaag te kampen krijgen met uitvallende treinen, métro's en bussen. De vakbondleiders zeggen spottend dat Alain Juppé heeft bereikt wat zij zelf in twintig jaar niet voor elkaar hebben gekregen: een bijna volmaakte harmonie tussen alle grote centrales. De aangekondigde maatregelen om de verzorgingsstaat goedkoper en effectiever te maken zijn een riskant maar waardevol geschenk voor de Franse vakbeweging. Met een organisatiegraad die is teruggevallen tot minder dan tien procent kon zij dit saneringsproject dat alle Fransen treft goed gebruiken. De bonden hebben de meeste aanhang in de overheidssector, waar de aankondiging van een loonstop al tot veel actie en verzet heeft geleid. Deze nieuwe sociale strijd geeft de gelegenheid een veel breder appèl op werkend Frankrijk te doen. Sinds 1980 heeft de vakbeweging vijftien grote manifestaties voor het integrale behoud van de verzorgingsstaat gehouden, maar het thema blijft trekken.

Het risico voor de protesterende bonden is dat zij zich zelf etaleren als het levende conservatisme in Frankrijk. Een ongenuanceerd Nee geeft de politiek een kans op gerechtvaardigd schouderophalen. Daar op vooruitlopend heeft Alain Juppé gisteren in de Assemblée een sterk beroep op nationale solidariteit gedaan. Daarbij kan hij wijzen op een nieuwe sociale uitkering die de regering wil instellen. Weliswaar kost dat nieuwe miljarden, maar door een 'zelfstandigheids-toeslag voor bejaarden' te beloven laat Juppé zien dat zijn regering allerminst a-sociaal is en bovendien dat de verzorgingsstaat, mits duchtig gestroomlijnd, niet ten dode is opgeschreven zoals de vakbonds-oppositie graag stelt.

De 'balladuriens' in de parlementaire regerings-meerderheid verlangen van de regering-Juppé dat zij eerst de uit de hand gelopen sociale begroting op orde brengt alvorens nieuwe rechten te creëren. Daarmee profileren deze pro-Europese monetair gestrengen zich als de betere bestuurders die klaar staan mocht Juppé stranden. Kopstukken als Balladur, zijn oud-minister van begroting Sarkozy, plus de liberale oud-ministers Léotard en Madelin houden Juppé daarmee effectief onder schot. Hun oppositie is een politieke afrekening gericht op de toekomst.

In Europese termen gaat het debat om een praktische en financieel-technische aanpassing van de verbureaucratiseerde systemen van gezondheidszorg en sociale zekerheid. Alleen 'ultra-liberalen' pleiten voor vormen van privatisering van het stelsel. In wezen zijn regering, parlementaire oppositie en vakbeweging het met elkaar eens dat de voor iedereen bereikbare zorg moet blijven. Het sociale vangnet wordt algemeen gezien als een vorm van beschaving waarin Frankrijk zich gunstig onderscheidt van Angelsaksische landen. Alleen de weg waarlangs nu moet worden gesnoeid leidt tot heftige verschillen van mening. Het achterstallig onderhoud maakt dat de omvang van de ingrepen aanzienlijk is.