Japan; Een publiek badhuis als welkome verfrissing

TOKIO, 11 NOV. Met de regelmatig van de klok verschijnt in Japan boven in het beeld van het televisiescherm de mededeling: “Aardbeving in ... kracht... wel/geen gevaar voor vloedgolven.” Het Izu-schiereiland een honderd kilometer ten zuiden van Tokio werd enige weken geleden door honderden schokken in spanning gehouden: Komt er een werkelijk grote schok?

Zolang de grote schok niet plaatsheeft past slechts een schouderophalen en is het beter te genieten van het goede dat de activiteit van het aardoppervlak Japan heeft gegeven: natuurlijke hete bronnen, onsen.

Japanse huizen kennen geen centrale verwarming en nu de winter nadert gaat het verlangen uit naar de intense warmte en ontspanning van het hete water. Een ideale onsen is een natuurlijke badkuip ergens diep in de bergen. Omringd door bergen en sneeuw, genietend van warme sake en de volle maan, de nacht doorbrengen in het hete water.

In het dagelijks leven is dit niet mogelijk, maar elke avond een bad is standaard. Het bad 's avonds is zo standaard dat vreemd genoeg scholen niet over doucheruimtes beschikken en scholieren na de gymles bezweet weer in hun schooluniform stappen.

Het baden gaat anders dan wij gewend zijn. Tweehonderd meter van mijn appartement is een oud badhuis en ook al beschik ik over de in het westen gebruikelijke douche, ik vertoef er graag.

Voor mannen en vrouwen zijn er gescheiden ingangen. Binnen is de ruimte verdeeld door een manshoge muur zodat men elkaar wel kan hoort maar niet ziet. Behalve de eigenaar. Hij zit op een verhoging bij de ingang om van beide zijden het toegangsgeld te innen en ziet zowel de mannen als de vrouwen zich ontkleden.

Vervolgens stapt men via een glazen deur naakt de badruimte binnen waar op een hoogte van een meter douches aan de wand bevestigd zijn. Op kleine krukjes nemen mannen de tijd zich geheel schoon te schrobben. Een ritueel waarvoor zeer veel tijd wordt genomen. Vervolgens komt pas het bad. Achterin de ruimte zijn grote stenen kuipen onder een grote muurschildering van bergen en vogels. De thermometer staat op 44 graden, een temperatuur om voorzichtig het bad in te stappen en vervolgens de ogen te sluiten en alles rondom te vergeten terwijl de warmte tot in de botten doordringt.

Tot begin deze eeuw was het gebruikelijk gemengd te baden maar hier heeft de moderne tijd toegeslagen. In het noorden van het land is nog een badhuis waar men zich niet te veel heeft willen aanpassen. In het midden van het bad ter grootte van een klein zwembad staat simpelweg een klein bordje: rechts vrouwen, links mannen.

Dit is echter een grote uitzondering. De trend is dat steeds meer mensen thuis over een bad beschikken, waar wel iedereen hetzelfde water gebruikt maar na elkaar. Dit kan omdat bij een Japans bad het water met een gasbrander is te verwarmen en het wordt zoals gezegd niet gebruikt om het lichaam te reinigen. Een oude, zuinige weduwe in Kobe verloor zodoende door de aardbeving in januari niet alleen haar huis maar ook het badwater dat ze al vijftien jaar gebruikte.

Zo opgegroeide jongeren kunnen echter worden gedwongen om van een publiek badhuis gebruik te maken als ze op kamers gaan wonen. Sommige jonge mannen binden in het badhuis een kleine handdoek als schaamlap rond hun middel. Bij jonge vrouwen schijnt het meenemen van een complete badhandoek in het bad voor te komen. Zodoende is er in Japan niet alleen een einde gekomen aan het gemengde baden maar neemt ook het schaamtegevoel ten opzichte van de eigen sekse toe.

Een christen-missionaris kan het zien als een teken van voortschrijdende beschaving, het einde aan een heidens tafereel. Mij is het echter voorgekomen dat er een groot goed ligt in het gebruik van het delen van het bad. Het uitnodigen van iemand om gezamenlijk het badhuis te bezoeken schept een band van zeer concrete en naakte gelijkheid. Een welkome verfrissing ten opzichte van de vormelijkheid in het zakelijke leven.