Geen kans op meer rijstroken; Partij is bij voorbaat verzekerd van ruggesteun voor extra investeringen in de infrastructuur

Het CDA wil extra rijstroken langs 'achterlandverbindingen' om het fileprobleem op te lossen. De partij staat niet alleen in zijn roep om meer investeringen in het wegennet, maar het voorstel haalt het waarschijnlijk niet.

DEN HAAG, 11 NOV. Tussen 1984 en 1994 is 267,9 kilometer rijksweg aangelegd. In dezelfde tijd kwam 235,5 kilometer spoor gereed. Aan aanleg en verbetering van de rijkswegen werd in 1994 1,1 miljard gulden besteed, aan het spoor een miljard en aan voorzieningen voor het stads- en streekvervoer 277 miljoen. De procentuele verhouding tussen investeringen in openbaar vervoer en rijkswegen kwam daarmee op 51:49. In 1984 was die verhouding nog 70:30.

Dit staat in de schriftelijke voorbereiding op de begrotingsbehandeling van het ministerie van verkeer en waterstaat, die volgende week plaatsheeft. Deze week nam oppositiepartij CDA alvast een voorschotje door te betogen dat de aanleg van wegen de afgelopen jaren 'taboe' is geweest.

De CDA-fractie wil vijf miljard gulden uittrekken voor extra rijstroken langs 'achterlandverbindingen', wegen die het westen verbinden met het achterliggende land. Het geld hoeft, aldus het CDA, geen probleem te zijn, want dat kan komen uit aardgasbaten en privatiseringen, waaronder die van Schiphol. Na het doorlopen van de benodigde procedures, zou de aanleg van extra rijstroken over vijf jaar kunnen beginnen.

Het CDA staat bepaald niet alleen in zijn roep om meer investeringen in het wegennet. Toen het paarse kabinet vorig jaar aantrad, pleitte een monsterverbond van elf verkeer- en vervoerorganisaties al voor een miljardeninvestering, om de strijd tegen de oprukkende files te winnen.

Deze week schrijft ANWB-directeur P. Nouwen in Ng-magazine, het blad van de verenigde gemeenten, dat de regering weinig oog lijkt te hebben “voor wat onder het volk leeft”. “Ik heb uit de Troonrede en de Miljoenennota niet het idee gekregen dat het kabinet het gevoelen deelt dat het om een urgent probleem gaat.” Ook de VVD, aldus het Kamerlid Verbugt, zal volgende week pleiten voor extra investeringen in wegen, “maar dan wel voor de langere termijn”.

Bij voorbaat verzekerd van ruggesteun, is de CDA-fractie bij het opstellen van het plan niet over één nacht ijs gegaan. Het ministerie van verkeer en waterstaat heeft op verzoek van de fractie uitgezocht of de aanleg van extra rijstroken op vertragingen door langdurige procedures zal stuiten. Dat is niet onbelangrijk, want elk jaar weer houdt het departement om deze reden geld over. Dat geld is het ministerie dan kwijt, omdat het aan het einde van het begrotingsjaar automatisch naar de schatkist gaat.

Zo kon het gebeuren dat minister Jorritsma een in het regeerakkoord overeengekomen bezuiniging van één miljard gulden op de aanleg van infrastructuur vorig jaar verdedigde, door te zeggen dat dit geld “vrij gemakkelijk” kon worden bespaard, aangezien de aanleg van wegen “nu eenmaal altijd uitloopt”. Om deze vertragingen op te vangen, doet het ministerie nu aan 'overplanning'. Er worden meer projecten in voorbereiding genomen dan volgens het budget van de begroting betaald kunnen worden.

Toch is ook dit jaar weer sprake van 'onderbesteding' van de begroting, laat Jorritsma in de schriftelijke voorbereiding weten. Voor een groot deel door de vertraagde aanleg van de Betuwelijn, maar voor 220 miljoen gulden ook door vertragingen bij de aanleg van wegen.

Maar er zit wel een zwakke plek in het CDA-plan: de financiering. Eerder is overeengekomen dat de aardgasbaten en opbrengsten uit privatiseringen slechts voor een deel voor investeringen in infrastructuur zullen worden gebruikt. De rest wordt besteed aan de vermindering van het financieringstekort. Nog onder kabinet Lubbers III is voor investeringen in infrastructuur het 'fonds economische structuurversterking' opgericht, kortweg FES.

Over de verdeling van aardgasbaten en privatiseringsopbrengsten tussen FES en financieringstekort, is tussen de regeringsfracties PvdA, VVD en D66 lang gesteggeld. Met name de VVD vond dat het geld voor het inlopen van de infra-achterstand moest worden gebruikt. Uiteindelijk is die fractie akkoord gegaan met een bepaalde verdeelsleutel van het geld over FES en financieringstekort. De wettelijke regeling waarin dit is opgenomen, is inmiddels ook de Eerste Kamer gepasseerd. De kans dat het CDA-plan volgende week zal sneuvelen, is dan ook aanzienlijk.