De schoonheid die vertrouwen wekt

Ja,ja, heren persfotografen, de boodschap is verstaan, jullie hebben al meer dan een jaar gelijk: Winnie Sorgdrager is met afstand de mooiste minister die de parlementaire democratie in Nederland heeft opgeleverd. En in alle omstandigheden, en tegen alle achtergronden. De honderden portret- en figuurstudies, waarmee jullie sinds het aantreden van paars het politieke nieuws zo ijverig verlevendigen laten geen andere conclusie toe.

In momenten van blijdschap, van opwinding, maar ook in momenten van verveling, en zelfs in momenten van ontreddering en grote verlatenheid, straalt haar schoonheid zo helder door het krantepapier heen, dat het moeite kost het omringende nieuws over haar persoon kritisch door te nemen. Tijdens het lezen dwaalt de aandacht immers af naar die foto, en iedere zure opmerking over haar handelwijze stuit af op een onvoorwaardelijke geschonken vertrouwen. Zulke ogen, zo'n onnadrukkelijke mengeling van wijsheid en onschuld, die eenvoudige elegantie in haar houding, de vanzelfsprekende, persoonlijke wijze van kleden; alles aan haar is authentiek, alles aan haar is geloofwaardig. Deze minister is op iedere foto zó mooi echt, dat ze bij wijze van spreken regelrecht bij de beschouwer naar binnen stapt en het politieke voorstellingsvermogen naar haar hand zet.

Aan deze, zo u wilt licht pornografische overdracht is natuurlijk niemand schuldig. De fotografen doen wat ze moeten doen, mevrouw Sorgdrager poseert zoals ze moet poseren, en de kijker kijkt zoals hij moet kijken. In kwesties van schoonheid en macht regeert niet de sociologie maar de biologie, zoals Koos van Zomeren onlangs (24 oktober) in deze krant vaststelde. In zijn ethologische verhandeling zag hij schoonheid als een selectiecriterium dat dieren en mensen helpt bij hun partnerkeuze. Wie mooi is heeft succes bij het andere geslacht, en wie een dergelijk succes heeft, moet wel een goede partner zijn, zo luidt volgens hem het biologisch ezelsbruggetje achter de collectieve jacht op het mooiste exemplaar van de groep. Zowel bij rose grutto's, als paarse politici.

Of schoonheid vooraf gaat aan macht, of dat macht schoonheid verleent, is vanuit evolutionair perspectief dus moeilijk vast te stellen. Maar in de harde praktijk van de mensenmaatschappij zien we beide mechanismes volop in werking, en in de nog hardere praktijk van de politiek vooral het tweede. Daar lopen veel lelijke mensen rond, normaal gesproken kansarmen op relatiegebied, die zo veel macht verwerven dat zij als vanzelf hun borst opzetten, en daarom alleen al een aantrekkelijke partner worden.

Macht erotiseert dus, zelfs in Nederland. En mocht dat onverhoopt toch niet zo zijn, dan staat er een staf van visagistes, grimeurs en media-trainers klaar om de gewenste uitstraling alsnog voor elkaar te krijgen.

Bij mevrouw Sorgdrager ligt het gelukkig anders. Daar was de schoonheid eerst, en kwam de macht later. En zo hoort het natuurlijk ook. Echt mooi is van alle tijden, is universeel in werking, laat zich niet toedekken door geloof, moraal of ideologie, en is, als het erop aankomt overtuigender dan de valse schittering van welke macht dan ook. Want in momenten van verwarring en razernij, welke de laatste weken zo kenmerkend zijn voor ons landsbestuur, komt de ware schoonheid als een troosteres en verzoent ons met ons vergeefse pogen een wereld te begrijpen die niet uit te leggen is.

Hieruit bestaat het eigenlijke politieke kapitaal van Winnie Sorgdrager. Het is niet haar vrouwelijkheid, zoals Dorien Pessers bozig veronderstelde in haar column in De Volkskrant, het is ook niet haar menselijkheid - Christien Brinkgreves optie in deze krant - maar het is iets veel groters: het is haar fysionomie, de stralende spiegel van een volmaakte ziel, die haar politieke tegenstanders met blindheid slaat en bij alle anderen als vanzelf het vertrouwen oproept dat in onze stuurloze tijd de laatste legitimatiebron vormt voor vrijwel alle politieke beslissingen.

Minister Sorgdrager (overigens ook de mooiste ministersnaam uit de geschiedenis) is in de termen van Fukuyama een toonbeeld van een high-trust official. En daarom zo geschikt om schoon schip te maken in de low-trust regionen van politie en justitie.

Je zou ook kunnen zeggen dat zij daarom de meest paarse politicus is. In haar optreden komt immers het primaat van de stijl, het sturend principe achter de paarse revolutie, het duidelijkst naar voren. Alle pogingen daartoe van haar collega's, van de zwaar aangezette joligheid van de dames Jorritsma & Terpstra tot de kale, minimalistische, rechtschapenheid van Melkert, verbleken bij de superieure présence van de minister van jusitie. Zelfs Koks eigen huisstijl, die electrificerende combinatie van vermoeide arrogantie en strijdbare nietszeggendheid, komt wat communicatiekracht betreft niet in de buurt van Sorgdragers esthetische strategie.

Laten we hopen dat de magie daarvan niet vergruist in het nu al opklinkende geneuzel van politiek correcte commentatrices die in dit soort zaken vorm en inhoud met een brandend zwaard trachten te scheiden. Zo calvinistisch funtioneert de high-trust-samenleving allang niet meer. En, als de fotojournalisten hun werk goed blijven doen, de Nederlandse politiek godzijdank ook steeds minder.