'Argumenten VS uiterst dun'

DEN HAAG, 11 NOV. Waarom wist de Nederlandse diplomatie niet dat er in de Verenigde Staten grote bezwaren bestonden tegen oud-premier Lubbers als kandidaat voor de post van secretaris-generaal van de NAVO? Zowel bij zijn persoon als bij zijn opvattingen lag een probleem, zo zei minister Van Mierlo gistermiddag. Was nagetrokken hoe de vlag er bij het Pentagon bijstond en bij het hoogste adviesbureau van de president, de Nationale Veiligheidsraad, en bij het door Republikeinen gedomineerde Congres? Of rapporteerde de Nederlandse ambassade in Washington aan Den Haag alleen over haar bevindingen bij het ministerie van buitenlandse zaken en lagen de kaarten elders in de hoofdstad anders?

Donderdag een week geleden waren er, na het overhaaste sollicitatiegesprek van Lubbers in Washington, geen bellen gaan rinkelen op Buitenlandse Zaken. Volgens Van Mierlo “waren er geen negatieve kwalificaties over Lubbers ter sprake gekomen”. De rooskleurige telefonische verslagen van de kandidaat zelf, van ambassadeur Jacobovits de Szeged uit Washington en de vertegenwoordiger van Nederland bij de NAVO, Veenendaal, over de geanimeerde lunch met minister Christopher van buitenlandse zaken en de andere contacten werden donderdagavond niet nog eens nagetrokken door Van Mierlo's staf. Vorige week vrijdag aan het eind van de ochtend stelde Den Haag met veel optimisme Lubbers kandidaat. “De papieren voor Lubbers lagen goed”, aldus premier Kok die avond.

Gistermiddag zei Van Mierlo dat hij van de Amerikanen had verwacht dat zij hem donderdagavond na het sollicitatiegesprek direct op de hoogte zouden hebben gesteld van bezwaren tegen Lubbers, “want zij wisten dat wij hem kandidaat gingen stellen”. De informatievoorziening over Lubbers' kansen had dus van de Amerikanen zelf moeten komen en ook op een eerder moment, aldus Van Mierlo. Maar diezelfde dag had een zegsman van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken nog laten weten dat Amerika een keus wilde maken uit meer dan één kandidaat en dat de kandidaatsstelling open bleef.

Gistermiddag vond Van Mierlo de argumenten van de Amerikanen over de ongeschiktheid van Lubbers “uiterst dun”. Op vragen over de werkzaamheden en alertheid van zijn eigen gezanten ging hij niet in.

Pag.3: Kok en Beatrix vonden geen gehoor bij president Clinton

Er was volgens Van Mierlo buitengewoon zorgvuldig geopereerd. Eerst was de temperatuur van het badwater gemeten en dat viel in Europa zo goed uit dat Lubbers zonder veel gevaar kandidaat kon worden gesteld. Hij had daar nog even mee gewacht tot na het voorstellen van de Nederlandse kandidaat in Washington.

Ook bij de Amerikanen leek er niets mis. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Warren Christopher had in New York bij het 50-jarig bestaan van de Verenigde Naties op 22 oktober zelf gezegd dat hij zich kon vinden in de procedure van de NAVO voor de opvolging, aldus Van Mierlo gistermiddag. Negatieve beoordelingen van Lubbers had hij niet opgevangen en aan contacten was toch geen gebrek geweest.

Het telefoontje van Christopher uit Washington zaterdag kwam voor Van Mierlo “out of the blue”. Over de kandidatuur van Lubbers waren tijdens de gesprekken in Washington grote problemen gerezen, zo meldde Christopher droog. Van Mierlo kon zijn boodschap niet vatten. Die gesprekken waren volgens de andere gesprekspartners juist zo goed verlopen. Er was daar aan tafel bij Christopher en elders juist veel waardering geweest voor Lubbers.

Kok en Van Mierlo dachten in het weekeinde de nieuw ontstane, forse problemen op te kunnen lossen tijdens de gesprekken na de begrafenis van premier Rabin in Israel. Lubbers had immers een goede reputatie opgebouwd gedurende zijn twaalf jaar als premier en genoot deze keer zoveel Europese steun dat de serieuze bezwaren van de Amerikanen wel overkomelijk zouden zijn, zo dachten ze nog.

Maar president Clinton verwees hen in Jeruzalem naar zijn minister van buitenlandse zaken. Dat zou hij twee dagen later ook hebben gedaan tijdens een privé-gesprek op het Witte Huis met koningin Beatrix. Ook verwachtten Kok en Van Mierlo steun van de leiders van de grote landen van de NAVO, die zich achter Lubbers hadden opgesteld. Zij zouden hun steun voor de Nederlandse kandidaat herhalen en Amerika moeten overtuigen van de geschiktheid van Lubbers voor de post.

Dat offensief kwam nauwelijks van de grond. Woensdag torpedeerde Amerika de korte kandidatuur van Lubbers: hij was ongeschikt. Nederland leed het vierde echec met een belangrijke internationale post (Ruding: Oost-Europa bank, Braks: FAO, Lubbers: EU en nu NAVO).

Gisteren zei Van Mierlo dat uit het lange telefoongesprek dat hij woensdag met Christopher voerde, duidelijk werd dat de Amerikaanse regering Lubbers als persoon afwees omdat Washington twijfelde aan zijn geschiktheid om op dit moment leiding te geven aan de NAVO. Het bondgenootschap bereidt een actie voor om in Bosnië op vrede toe te zien met 60.000 man, onder wie 25.000 Amerikanen.

Het is voor de regering Clinton moeilijk toestemming van het Congres te krijgen voor deze missie in Bosnië. Amerika weigerde steeds grondtroepen ter beschikking te stellen. In Washington wordt gezegd dat de Clinton-regering voor het secretariaat-generaal bij de NAVO een ander type leider prefereert. Lubbers' vaardigheden om compromissen te bereiken en daar lang aan te werken is minder aantrekkelijk. Directe slagkracht zou nu het devies zijn.

“Nederland heeft het beste wat het in huis heeft naar voren geschoven”, aldus een 'verdrietige' Van Mierlo aan het eind van zijn persconferentie. “Als dat niet genoeg is dan houdt het op.” De abruptheid waarmee dat gebeurde heeft hem en Nederland opnieuw overvallen.