ANC verreweg grootste partij in Zuid-Afrika

KAAPSTAD, 11 NOV. Het Afrikaans Nationaal Congres is bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorige week verreweg als grootste partij uit de bus gekomen, zo bleek gisteren.

Na het tellen van de stemmen in 664 van de 686 gemeenteraden heeft het ANC de meerderheid in 387 raden; de grootste rivaal van het ANC, de overwegend blanke Nationale Partij (NP) mag zich winnaar noemen in 45 raden. De overwinningen in de rest van de gemeenteraden gingen naar verscheidene andere groeperingen, terwijl in een aantal gevallen geen enkele partij de meerderheid wist te behalen.

De grote overwinning van het ANC bewijst dat de partij van president Nelson Mandela in de jonge Zuidafrikaanse democratie vrijwel onaantastbaar is. De NP van vice-president De Klerk mag een aanzienlijk deel van de bevolking vertegenwoordigen, maar Zuid-Afrika begint in navolging van de meeste andere landen op het continent steeds meer op een een-partijstaat te lijken.

Op het oog vergrootte het ANC het aandeel van 62 procent dat het vorig jaar bij de eerste algemene verkiezingen behaalde. Maar het karakter van de lokale verkiezingen vertekent het beeld. In KwaZulu/Natal en de Westkaap, de twee provincies waarin de Inkatha Vrijheidspartij en de Nationale Partij aan de macht zijn, hadden geen of in beperkte mate verkiezingen plaats. Ruim een kwart van het electoraat dat zich vorig jaar in meerderheid tegen het ANC keerde, moet volgend jaar nog gemeenteraden kiezen. Het ANC-aandeel zal daardoor waarschijnlijk wat dalen. Bovendien kwamen in veel steden en dorpen “onafhankelijke” kandidaten in de raad, een uitvloeisel van een traditie van gedepolitiseerd lokaal bestuur. Deze onafhankelijken, die zichzelf als 'non-politici' op lantaarnpalen afficheerden, zijn meestal blank en staan dichter bij de Nationale Partij.

De verhoudingen die zich vorig jaar bij de nationale verkiezingen aftekenden zijn min of meer gelijk gebleven. De Nationale Partij is de enige die het ANC enigszins kan bijbenen. De Inkatha Vrijheidspartij van Mangosuthu Buthelezi heeft zichzelf veroordeeld tot de status van een kleine etnische belangenpartij door meer het accent te leggen op Zoeloe-nationalisme dan op zijn conservatieve politieke ideëen, die andere Zuidafrikanen zouden kunnen aantrekken. Buiten zijn machtsbasis KwaZulu/Natal bleef Buthelezi onder de één procent, die hij verwierf in een paar wijken waar zich Zoeloe-arbeiderspensions bevinden. Inkatha is niet meer dan een regionale partij.

In de meeste gemeenten behaalde het ANC de meerderheid. Grote steden als Johannesburg, Bloemfontein, Kimberly en Port Elizabeth vielen in handen van de voormalige bevrijdingsbeweging. De Nationale Partij wist alleen in de hoofdstad Pretoria het ANC met een zetel meerderheid te overtreffen, geholpen door de legers blanke ambtenaren die bang zijn hun baan te verliezen. Kleine rechtse dorpen op het platteland vielen in handen van de revolutionairen-van-weleer uit het naburige zwarte township. Met ingang van heden zijn de machtsverhoudingen en de bestuurscultuur ook op lokaal niveau in Zuid-Afrika drastisch gewijzigd.

De grootste nederlaag leden de politieke analisten. Velen onder hen hadden voorspeld dat het ANC een terugslag zou ondervinden. Veel zwarte kiezers zouden volgens de studeerkamer-waarnemers ontevreden zijn over het uitblijven van de materiële verbeteringen die hen bij de vorige verkiezingen waren beloofd.

Het ANC beloofde bij voorbeeld 200.000 huizen per jaar te bouwen, maar kwam in anderhalf jaar niet verder dan 10.164 huizen, waarvan de bouw grotendeels was voorbereid onder de de vorige regering. Van 'zwarte woede' over het 'verraad' was echter weinig te merken.