Regering trekt Lubbers terug voor Navo-functie

DEN HAAG, 10 NOV. De regering heeft de kandidatuur van oud-premier Lubbers voor de functie van secretaris-generaal van de NAVO ingetrokken. Zij doet dit op grond van de mededeling van Lubbers dat hij niet langer als kandidaat beschikbaar is. De Verenigde Staten hebben laten weten geen steun te zullen geven aan Lubbers.

Dat zei minister Van Mierlo vanmiddag op een inderhaast belegde persconferentie. Van Mierlo zei in antwoord op vragen dat de bezwaren van de Amerikaanse regering zich zowel op de persoon van Lubbers richten als op zijn capaciteiten om de NAVO op dit moment te leiden. Van Mierlo zei dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Christopher, “geen enkele twijfel heeft laten bestaan dat de Amerikanen niet wensten mee te werken” aan de benoeming van Lubbers. Christopher heeft dat Van Mierlo afgelopen woensdag meegedeeld.

Hoewel de Europese bondgenoten volgens de Nederlandse minister nog steeds bereid zijn Lubbers te steunen, heeft Nederland de kandidatuur ingetrokken gezien de houding van de Amerikanen. “Het leek ons juist er niet langer bij Lubbers op aan te dringen zijn kandidatuur te handhaven”, zei Van Mierlo.

Hij voegde er aan toe dat aan de steeds gestelde randvoorwaarde dat de kandidaat brede steun moest hebben, waaronder die van de grote NAVO-partners, niet meer is voldaan. De regering betreurt in hoge mate dat onder die omstandigheden de bovengenoemde beslissingen moesten worden genomen.

Lubbers genoot volgens Van Mierlo wel grote steun bij de grotere NAVO-landen in Europa maar de beslissing van de Verenigde Staten leidde tot de terugtrekking. Lubbers heeft dat volgens Van Mierlo mede gedaan om tweespalt te voorkomen. “De regering respecteert zijn beslissing.”

Van Mierlo voegde er nog aan toe dat Lubbers in de ogen van de regering zeer correct heeft geopereerd. Hij dankte hem voor het feit dat hij zich beschikbaar heeft willen stellen en “met veel verdriet” stelde hij vast dat hij zich heeft moeten terugtrekken. Van Mierlo wilde niet op de details van diplomatieke contacten van de laatste twee weken ingaan omdat de benoemingsprocedure nog loopt.

Met de terugtrekking van Lubbers is de Deen Ellemann-Jensen nu de enige officiële kandidaat voor de opvolging van Willy Claes. Deze moest onlangs in verband met een smeergeldaffaire aftreden. Vanmiddag zouden de zestien ambassadeurs van de NAVO bijeenkomen om zich opnieuw over de opvolgingskwestie te buigen.

“Hoe je het ook wendt of keert: het is een klap voor de heer Lubbers en voor Nederland”, constateerde buitenland-woordvoerder De Hoop Scheffer van het CDA vanmiddag in een eerste reactie. “De regering heeft zich breed gemaakt voor de functie en het is niet gelukt.”

De voorrzitter van de Duitse liberale regeringspartij FDP, Wolgang Gerhardt, wil dat de Deense oud-minister Uffe Ellemann-Jensen de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO wordt. Dat meldde het Duitse persbureau DPA. Gerhardt noemde Ellemann-Jensen gisteren in Bonn een competente en overtuigende kandidaat. De Duitse bondskanselier, Helmut Kohl, heeft zich vorige week uitgesproken voor oud-premier Ruud Lubbers en dat begin deze week herhaald.

Ellemann-Jensen heeft steeds de openlijke steun gehad van de Noordse NAVO-landen, IJsland, Noorwegen en Denemarken. Volgens bronnen bij de NAVO hebben ook de Verenigde Staten een voorkeur voor de Deense oud-minister. Hij zou onder andere een betere indruk hebben gemaakt tijdens de 'sollicitatiegesprekken' eind vorige week in Washington.

Volgens fractievoorzitter P. Rosenmöller van GroenLinks kon van Mierlo niet veel anders dan Lubbers' kandidatuur intrekken. Hij vindt dat Nederland een taxatiefout heeft gemaakt door Lubbers te kandideren na de 'sollicitatiegesprekken' in de Verenigde Staten. “We horen nu dat daarbij toch iets mis is gegaan. Kennelijk hebben we daar geen antenne voor gehad.”

Rosenmöller vindt het mislukken van de kandidaatstelling “een nieuwe deuk in het internationale prestige van Nederland”. Kok en Van Mierlo hebben volgens Rosenmöller teveel de Europese kaart gespeeld: “Ze dachten de vangst binnen te kunnen halen, maar zijn die grote vis aan de overkant van de oceaan vergeten.”

Pagina 5: Aarzeling VS ergert EU

De Franse minister van buitenlandse zaken, De Charette, heeft gisteravond tegenover de Anglo-Amerikaanse persclub in Parijs verklaard dat hij volgende week een ontmoeting heeft met Ellemann-Jensen. De Deense oud-minister zou hier al enige tijd op hebben aangedrongen. Tot nu toe was Frankrijk niet geporteerd van de kandidatuur van Ellemann-Jensen, omdat hij geen Frans spreekt en omdat Denemarken zich kritisch heeft uitgelaten over de Franse kernproeven. De Charette verklaarde echter ook dat Frankrijk Lubbers blijft steunen, maar hij onderstreepte tegelijkertijd dat er concensus moet bestaan over de kandidatuur en dat Frankrijk niet van plan is een kandidatuur erdoor te drijven.

Amerikaanse bronnen meldden dat Lubbers geen overtuigende indruk maakte op de Amerikaanse regeringsfunctionarissen die hij vorige week ontmoette tijdens een ronde sollicitatiegesprekken.

Amerikaanse aarzelingen hebben tot grote irritatie geleid in de grote Europese lidstaten die Lubbers openlijk steunden. Volgens een bron bij de NAVO zou de Britse premier, Major, binnenskamers hebben gezegd dat de Amerikanen eindelijk hun veto tegen Lubbers moeten uitspreken en vervolgens ook de kritiek moeten incasseren. Een andere NAVO-diplomaat sprak van een “vreselijke klap in het gezicht voor de Nederlanders. Het geheel is een weerzinwekkende rotzooi.”

Een week geleden deed de Nederlandse regering het nog voorkomen alsof de benoeming bijna binnen was. Minister Kok zei vorige week vrijdag dat “de papieren voor de oud-premier goed liggen.” Omdat Nederland lang had gewacht met de officiële kandidaatsstelling van de oud-premier en gezien de openlijke steun van een aantal belangrijke Europese NAVO-partners leek dat optimisme gerechtvaardigd.

Het eerste teken dat de Amerikanen zich niet zomaar bij de Europese kandidaat zouden aansluiten waren de 'sollicitatiegesprekken' waartoe Lubbers en de Deen Ellemann-Jensen midden vorige week naar de VS werden geroepen. De Amerikanen onderstreepten ook toen al dat ze niet gecharmeerd waren van het feit dat landen als Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk hun keuze publiek hadden gemaakt nog voordat de Amerikanen hun besluitvormingsproces hadden afgerond. Uit de kandidaatsstelling van Lubbers, afgelopen vrijdag, maakten veel diplomaten op dat de gesprekken van Lubbers goed waren verlopen.

Dat de zaak minder eenvoudig lag dan het optimisme van de regering deed vermoeden bleek toen de Amerikaanse minister van defensie, Perry, Ellemann-Jensen vroeg om langer in de Verenigde Staten te blijven voor een extra gesprek op het Pentagon. Vervolgens bleek dat de Amerikanen niet van plan waren een keuze te maken voor de eerst volgende vergadering van de Navo-ambassadeurs op afgelopen dinsdag. Op die vergadering konden de 16 lidstaten dan ook niet de vereiste consensus bereiken.

In het kabinet groeide intussen langzaam de bezorgdheid. De Amerikaanse aarzeling werd als een slecht teken gezien en langzaam doemde het scenario op dat de Amerikaanse terughoudendheid wel eens een wig zou kunnen drijven in het formeel nog steeds gesloten front van Europese landen dat nog steeds achter Lubbers staat. In koorstachtig overleg met de bondgenoten werd in de afgelopen dagen nog geprobeerd om de kandidatuur overeind te houden.