Prachtige variant op thema van de 'Vatersuche'

Hoorspel Het Gedruisch, zondag, Radio 4. 16.00u.

Geluidsgolven eenmaal voor de radio uitgezonden, verdwijnen nooit, voor eeuwig blijven ze in de ether rondzwerven. En als je wilt, kun je ze misschien nog opvangen met een heel gevoelig apparaat. Althans, zo beleeft de kleine jongen uit Peter te Nuyls hoorspel Het Gedruisch de wereld om hem heen. Hij woont in Hilversum. Vandaaruit werd de onvergetelijke stem van zijn grootvader, hoorspelacteur en operazanger, uitgezonden. Het hoorspel begint met zijn begrafenis, waarbij het kind niet aanwezig mag zijn. De titel, Het Gedruisch, verwijst naar de golven die grootvaders stem door de lucht dragen. Te Nuyl schrijft: “Deze stem, deze stem, deze stem is teruggekeerd naar vanwaar zij kwam: de stilte.” Behalve auteur van hoorspelen is Peter te Nuyl toneel- en operaregisseur. Hij stamt uit een geslacht van hoorspelacteurs.

Het lukt de kleinzoon met een ontvangsttoestel grootvaders stem uit het niets te voorschijn te halen, krakend en vaag, uiteindelijk steeds helderder. Dit is een mooi en spannend moment in het hoorspel; de afstand in tijd bestaat niet meer, zelfs de dood van de grootvader wordt opgeheven. Het toestel functioneert als katalysator waarmee auteur Peter te Nuyl op autobiografische wijze reflecteert op zijn grootvader, Piet te Nuyl sr (1892-1960), en zijn vader, Piet te Nuyl jr. (1923-1995). Piet te Nuyl sr. speelde in zo'n 600 hoorspelen; junior beschikte over een bronzen stem en was tot 1980 directeur van de Vara-televisie. Zijn liefde voor de radio en vooral voor het hoorspel heeft hij echter nooit verloochend.

Een andere titel dan Het Gedruisch zou Schakels kunnen zijn, als dat al niet een toneelstuk was van Heijermans. Te Nuyl plaatst de zoon en kleinzoon, die gemodelleerd is naar Te Nuyl zelf, in het hart van structuur van het stuk. Hij voelt zich als met schakels verbonden met zijn vader en grootvader. In dit opzicht biedt Te Nuyl een prachtige variant op het thema van de Vatersuche, waar zoveel Nederlandse auteurs hun boeken aan wijden. Overheerst bij die auteurs eerder de afrekening met het verleden waarin hun vader domineerde, Te Nuyl pleit voor continuïteit, voor het doorgaan van het leven van de vader in dat van de zoon en vervolgens weer in dat van zijn kind of kinderen. Die continuïteit symboliseert Te Nuyl in de opnamen die hij maakte van zijn twee jaar oude dochtertje, wier beginnende taal- en spraakvermogen in de uitzending is te horen.

Gezien Te Nuyls voorgeschiedenis ligt het medium hoorspel hem na aan het hart. Hij vergelijk het met muziek. Bovendien is de grens tussen fictie en werkelijkheid in het hoorspel het dunst. Die twee vloeien in elkaar over, wat duidelijk blijkt uit Het Gedruisch. De uitzending wordt besloten met een openbare oproep van Peter te Nuyl tot het stimuleren van het Nederlandse hoorspel, dat, zoals de Nederlandse Omroep Stichting aankondigde 'in stand wordt gehouden'. Dat is Te Nuyl te weinig; in stand houden betekent in de wereld van de omroep langzaam laten verkommeren, terwijl dit bijzondere genre juist tot grote bloei moet worden gebracht.