Liefdesbrieven

Granta 51, Big Men. Penguin, 256 blz. ƒ 29,40

'Big: substantieel, groot, machtig, beroemd.

Men: zwak, slecht, wreed en berucht.'

Big Men: Granta wijdde er een aflevering aan en wat blijkt men er onder te verstaan? Tirannen. Grote man = tiran, daar doet het fotootje van Stan en Laurel achter een reuzendamspel op het omslag niets aan af. 'Big Men (and L.A. women)' kondigt dat omslag aan. Straalt het Big dan niet ook een beetje op die vrouwen uit Los Angeles af? 'Her intelligence almost intimidates me', pruilt de schrijvende fotograaf Douglas Brooker bij zijn eerste indruk van een van de modellen die afkwam op zijn advertentie. 'But she is disarmingly open and friendly in spite of her intellect' ademt hij op. Vrouwelijk intellect jaagt mannen, sommige mannen, ook in 1995 nog op de wapenkast. Ter vergoelijking kan opgemerkt worden dat Brooker voortdurend onder invloed van wodka en drugs verkeert, maar evengoed kan gevreesd worden dat de dronkenschap zijn eerlijkheid bevorderde. Om niet nader uitgelegde en dus wellicht niet zo grootse redenen wil Brooker vooral de 'less than wholesome' vrouwen van L.A. portretteren.

Granta heeft een traditie opgebouwd van spraakmakende fotografie, waarbij de spraak wel erg vaak wordt opgewekt door de gruwelijkheid van de onderwerpen. Wat dit betreft lijkt er met het afscheid van Granta's oprichter en grootmaker Bill Buford niks veranderd te zijn. Bufords invloed is ook in alle andere opzichten nog allerminst verdwenen met het aantreden van de nieuwe hoofdredacteur Ian Jack, die het onnodig vond zijn komst of zijn beginselen op enigerlei wijze toe te lichten. Onwezenlijk geruisloos verliep de eerste wisseling van de wacht na vijftien jaar bij 's werelds grootste literaire tijdschrift.

Misschien staan er in dit eerste nummer onder Ian Jack net iets meer vrouwelijke auteurs dan we van Buford gewend waren. Bijna de helft, en meer als we de schrijfsters meerekenen die liefdesbrieven aan Adolf Hitler schreven. In Nederland hebben we hiervan in Vrij Nederland al een verbijsterend voorproefje gehad, Granta presenteert de eerste Engelse vertaling. 'England has got its spies everywhere and won't shrink from murder. You're the one whose death would give free rein to their plans for world power. Now, my dear, listen to me: I'm having a front-door key and a key to my room made for you, Adolf.' Vooral de soms onbegrijpelijke fascinatie van vrouwen voor Grote Mannen is het onderwerp van Granta. In het autobiografische verhaal van Andrea Ashworth (1969) trekt zij als kind helemaal niet naar haar stiefvader toe als moeder én kinderen ernstig door hem mishandeld worden. De moeder helaas wel, veel te lang, waardoor haar dochter stof opdeed voor een afgrijzenwekkende roman over haar jeugd.

De 72-jarige Gitta Sereny schreef na uitgebreid onderzoek een biografie van Albert Speer. De kwaliteit van haar boek - volgens de Sunday Times 'a masterpiece' - veroorzaakte in de media evenveel ophef als haar bekentenis dat ze al interviewende en onderzoekende Hitlers vriend en architect áárdig was gaan vinden. In 'My Journey to Speer' legt ze nu uit hoe ze zover kwam, en als klein meisje tot het toejuichen van Hitler. 'What was it in him that drew us? What was it in us that allowed ourselves to be drawn?' Ze zou zich met even veel recht kunnen afvragen hoe ze ertoe kwam om als iets minder klein meisje in 1938 met eclatant succes SS-ers boos toe te spreken en te verbieden joden te dwingen de straten van Wenen op hun knieën met tandenborstels te reinigen. 'Big man', deze vrouw, met een boeiende levensloop en een uitstekende pen. Haar grote hart voor Albert Speer weet ze prima te ontleden: zijn schuldgevoelens wekten haar sympathie, en zijn intellect haar bewondering. Ze geeft het net zo grif toe als de fotograaf Brooker zijn angst voor een intelligente vrouw.