Een gestrande kandidatuur

SINDS BEGIN DEZE WEEK is de kandidatuur-Lubbers op de roetsjbaan naar beneden geraakt. Zeven dagen geleden voelde de regering zich nog voldoende zeker van haar zaak om de oud-premier als haar keuze voor de functie van secretaris-generaal van de NAVO officieel naar voren te schuiven. Lubbers zelf was zojuist welgemoed uit Washington teruggekeerd van een 'sollicitatiegesprek' met de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken. President Chirac en premier Major, op korte afstand gevolgd door de Duitse kanselier, hadden al een paar dagen eerder publiekelijk hun steun toegezegd. Aan de Haagse voorwaarde dat er binnen het Atlantisch pact een consensus moest zijn gevormd over een benoeming van Lubbers in de hoogste ambtelijke post van de verdragsorganisatie alvorens tot de formele kandidaatstelling kon worden overgegaan, scheen voldaan te zijn.

Dat bleek dus geheel anders uit te pakken. Vanmorgen voelde minister Van Mierlo zich genoodzaakt de kandidatuur-Lubbers in te trekken. De tragische afloop had zich begin deze week aangekondigd via een Amerikaanse woordvoerder wiens uitlatingen een zodanig hoge graad van verongelijktheid toonden dat in Den Haag de twijfel weer de kop opstak. Zwartgallige herinneringen aan eerdere en mislukte pogingen om de oud-premier voor een internationale functie van statuur in aanmerking te laten komen konden slechts met moeite worden onderdrukt.

Volgens Van Mierlo heeft Lubbers zelf het kabinet meegedeeld niet langer kandidaat te willen zijn, nadat hem duidelijk was geworden dat hij Amerikaanse steun ontbeerde. Daarmee was aan de brede steun in het bondgenootschap die de regering noodzakelijk achtte voor het vasthouden aan de kandidatuur niet langer voldaan. De regering betreurt de afloop maar respecteert het besluit van de oud-premier.

DE INFORMATIE OMTRENT de gestrande kandidatuur die door de Parijse correspondent van de International Herald Tribune werd opgetekend uit de mond van anonieme Atlantische 'officials' wil dat Lubbers het Washingtonse sollicitatiegesprek niet glansrijk heeft doorstaan. De hoogleraar 'globalisering' uit Tilburg zou zich het dossier-Bosnië nog te weinig hebben eigen gemaakt. Hoe dit zij, ook Van Mierlo maakte vanmorgen bekend dat minister Christopher hem zaterdagavond telefonisch had laten weten grote problemen te hebben met de kandidatuur van Lubbers. Later overleg bevestigde dit ten overvloede.

Het klinkt allemaal wel sterk als een late en nogal opportunistische maskering van een diplomatieke panne die meer te maken leek te hebben met een 'incompatibilité d'humeur' tussen een paar vooraanstaande Europese mogendheden en de Verenigde Staten dan met de persoon van de kandidaat. Dat de Amerikanen verbolgen waren over de op Chequers door de Britse en Franse leiders getoonde pedanterie is geen geheim meer. Historisch laat Washington zich bij de benoeming van de 'civiele baas' van de NAVO het nodige gelegen liggen aan Europese voorkeuren, maar dat betekent niet dat het zich voor voldongen feiten gesteld wil zien. En dat was met de Europese keuze voor Lubbers kennelijk het geval.

DAT HET DOSSIER-BOSNIË in het gesprek met minister Christopher ter sprake is gekomen, ligt voor de hand. De NAVO staat voor de grootste actieve operatie uit haar geschiedenis en bereidt zich voor op de immense verantwoordelijkheid van het handhaven van een verlate vrede in dat ongelukkige en verscheurde land - overigens nadat partijen onder Amerikaanse auspiciën tot een duurzaam vergelijk zouden zijn gekomen. De regering-Clinton heeft daarbij niet alleen te maken met moeilijk tot elkaar te brengen gesprekspartners, maar ook met een volksvertegenwoordiging die nog altijd weigert in te stemmen met het onontbeerlijke sluitstuk van een Atlantische interventie, de deelname van een omvangrijk Amerikaans contingent.

Het vertrek van de capabele Claes was op zichzelf al een complicatie die Washington, als het maar even had gekund, uit de weg had willen gaan. Van diens opvolger wil de Amerikaanse regering nu absoluut zeker zijn alvorens hem deze bijzonder delicate opdracht toe te vertrouwen. Van de nieuwe secretaris-generaal wordt verwacht dat hij het NAVO-schip in onverkende wateren en zwaar weer toch op koers weet te houden. Hij zal onverstoorbare zelfbeheersing moeten paren aan de nodige verbeeldingskracht om in onvoorziene en verwarrende situaties het bondgenootschap bijeen te houden. Als er naar Amerikaans inzicht één probleem in de vertrouwelijkheid van de geheime diplomatie had moeten worden opgelost, was het deze benoeming wel. De voorbarige bekendmaking van Europese voorkeuren kwam daarom hard aan.

De Amerikanen hadden hun twijfels over de Nederlandse kandidatuur bij voorkeur binnenskamers willen houden. De Haagse lobby en de positieve openbare Europese reactie daarop hebben dat onmogelijk gemaakt.