Duizend afleveringen, twee miljoen kijkers

ROTTERDAM, 10 NOV. Voor de weduwes uit Schalkwijk is het een serieuze zaak. Jongens schamen zich ervoor. En in het Leidse studentenhuis De Parel kijken ze vooral voor “het kap- en grimegebeuren”: Goede Tijden Slechte Tijden. Een Nederlandse soap-serie beleeft vanavond de duizendste aflevering - een record in de vaderlandse televisiegeschiedenis.

De eerste uitzending op 1 oktober 1990 trok meteen al meer dan een miljoen kijkers. Inmiddels volgen dagelijks bijna twee miljoen kijkers de verwikkelingen rondom een reclamebureau. Het zijn vooral vrouwen (77 procent). Acht procent is jonger dan twaalf jaar, bijna de helft is tussen de 20 en 50 jaar en ruim eenderde is ouder. De meeste kijkers behoren tot de lagere inkomensgroepen, maar uit de hogere welstandsklassen kijken nog altijd meer mensen naar GTST (7,9 procent) dan naar NOVA (5,8 procent).

“Die kamerjas, jongens ... met schoudervullingen!” De studentes van studentenhuis De Parel veren proestend op uit de banken. Een pan met koekjes gaat rond. “Super onrealistisch”, vinden ze de scènes. “Dat Suzan de hoer speelt om een hoornvlies voor haar kind te kopen: ja dag, daar is sociale voorziening voor.” Toch zijn er tijden geweest dat de studentes elke dag naar GTST keken. “Gewoon even er helemaal uit.” Ze lieten er zelfs de sociëteitsborrel voor in de steek. Tegenwoordig kijken 'de parels' nog maar een paar keer per week, “om het bij te houden”.

Oudere vrouwen zijn serieuzere kijkers. Dat merkte Maria van de Looverbosch, cultuurfilosofe aan de Katholieke Theologische Universiteit in Utrecht, toen ze op huisbezoek ging bij weduwen in de parochie Schalkwijk. Ze bezocht ongeveer honderd vrouwen van 60-plus. Daar mocht ze dan van acht tot half negen best koffie drinken, als ze haar mond maar hield. Van de Looverbosch kon het niet geloven. “Ze praten over de personages uit GTST als over hun eigen kinderen. 'Die Frits, die deugt niet', zeggen ze. 'Als die zich hier zou vertonen, zou ik hem 'ns wat vertellen'.” Het percentage kijkers dat een of meer soapseries volgt, ligt tussen de 14 en 20 procent. Van de Looverbosch. “Dat is evenveel als het percentage mensen dat wekelijks de kerk bezoekt.”

Pagina 2: 'Jonge meisjes willen leven zoals ze dat in de soap doen'

Zouden ze naar de kerk gaan als daar 's avonds wat te doen was, wilde de onderzoekster weten. De katholieke weduwen zouden thuis blijven. Moeten ze er door overmacht toch een missen, dan kijken ze de volgende ochtend naar de herhaling.

De serie heeft veel invloed op de belevingswereld van oudere vrouwen, vertelt Van de Looverbosch. Dat merkte ze op het moment dat de vrouwelijke arts Tessel moeder Laura kuste. Bijna alle katholieke vrouwen hadden daar gaandeweg de serie begrip voor gekregen. Van de Looverbosch werkt nu aan een boek met als ondertitel: Postmoderisme en de invloed van Nederlandse 'soap' op de mens- en maatschappijvisie van vrouwen en mannen. “Televisie is bijna het leven zelf geworden”, zegt ze. Vroeger hoorde men bij het uitgaan van de mis hoe met die en die was, nu zetten ze de televisie aan”. Goede Tijden Slechte Tijden vervult volgens Van de Looverbosch de behoefte aan een kennissenkring. Dat denkt ook producent Johan Nijenhuis, hij kent een ouder echtpaar dat thuis fotolijstjes met Roos en Arnie heeft staan.

Voor jonge meisjes is GTST de sjabloon waarin ze hun leven willen gieten. Dat ervaart vertrouwensdocent H. Overheul van het Erasmiaans gymnasium in Rotterdam. Met name meisjes rond de 12 jaar verzinnen van alles om hun eigen leven spannend te maken, zegt hij, en een soap als GTST verschaft hen daarvoor de scenario's. Op zijn school verzonnen twee meisjes van veertien dat ze verkracht waren door een vriend die een shot heroïn had genomen. Het verzinsel ging een eigen leven leiden en het kwam uiteindelijk tot aangifte bij de zedenpolitie. Andere meisjes vertellen volgens Overheul dat ze thuis grote problemen hebben vanwege een driehoeksrelatie van hun ouders. “Dan kan ik hen wel uitleggen hoe filmscenario's werken, maar wat ze op school leren weten ze perfect te scheiden van wat ze in de realiteit beleven.”

Wie kijkt er wel eens naar Goede Tijden Slechte Tijden? De jongens uit klas 3F van MAVO De Schalm vallen met een zucht over hun tafel heen. Enkele meisjes steken aarzelend hun vinger op. “Ze kijken wèl hoor”, zegt Siham (15). “Maar ze durven het niet te zeggen.” De drie meisjes - van de 1.000 afleveringen hebben ze er zeker 950 gezien - laten het wel uit hun hoofd om relatieproblemen te verzinnen. “Misschien komt dat door ons geloof”, zegt Özlem (14). “Als je met een jongen loopt, ben je al een hoer.” Dat Tessel en Laura in de serie hebben gezoend vinden zij onbegrijpelijk. “Dat ze dat zomaar doen voor geld doen”, zegt Özlem en trekt haar bovenlip op. “Vies hoor.”