Belgen nijdig over 'Nederlandse dwingelandij' met snelle trein

Vanaf het jaar 2005 razen hogesnelheidstreinen uit Antwerpen naar Nederland. Burgemeesters en inwoners van de betrokken Vlaamse gemeenten zijn woedend, omdat Den Haag de tracékeuze op Belgisch grondgebied lijkt te bepalen.

WUUSTWEZEL, 10 NOV. Dit is weer een typisch staaltje Hollandse koopmanskunst, sneert burgemeester Jos Amsons van de Vlaamse grensgemeente Wuustwezel. “In 1972, met de aanleg van de E19, is het de Nederlanders gelukt de autoweg vooral over Belgisch grondgebied te laten lopen. Met de hogesnelheidstrein lijken ze er weer in te slagen hun infrastructuur op ons grondgebied te leggen, op onze kosten.”

Zichtbaar verontwaardigd zwaait de burgemeester met een stapeltje informatiemateriaal over de hogesnelheidstrein (HST), die over tien jaar waarschijnlijk twee keer per uur langs zijn dorp zal flitsen. Wat hem betreft komt dat “onding” er niet en àls het er komt, niet langs de E19 zoals Nederland wil, maar langs het Havenwegtracé: een route die zo'n 20 kilometer minder over Vlaams grondgebied gaat en voor België minder geld- en milieuproblemen met zich meebrengt. Dat Nederland op het HST-net wil worden aangesloten, om 'jutlandisering' te voorkomen, daar heeft Amsons begrip voor. Maar “goed nabuurschap betekent niet dat wij slaafs hoeven volgen”.

Amsons lucht zijn hart op een informatie-avond van de spoorwegen, in het Parochiecentrum Sint Godelieve. Zo'n honderd verontruste inwoners uit Wuustwezel hebben zich verzameld in de betonnen ruimte met hier en daar wat verdwaalde feestverlichting. Burgemeester Amsons twijfelt hardop aan de rentabiliteit van de hogesnelheidstrein, door zich af te vragen hoeveel mensen nu met 'den Amsterdammer', de intercity richting Nederland, reizen. Als hij is uitgesproken, klinkt applaus. Een dame in deux-pièces deelt voorgedrukte bezwaargeschriften uit, alleen naam en handtekening moeten nog worden ingevuld.

Bij iedere aanleg van snelweg of spoorlijn komen bewoners in actie. Niemand wil ze in zijn achtertuin. Maar het protest tegen de hogesnelheidstrein ten noorden van Antwerpen gaat om meer. Een groot deel van de bewoners en burgemeesters in de betrokken gemeenten vindt de hogesnelheidstrein geldverspilling die is opgedrongen door Nederland. “D'r gaat toch al een trein naar Nederland?”, verwondert zich Leo Vermeiren, inwoner van Wuustwezel, terwijl hij één van de 'infopanelen' met tekeningen van het beoogde tracé bestudeert. “Zo dikwijls hoeven wij ook niet naar Nederland.”

Nederland wordt dwingelandij verweten, soms valt zelfs het woord 'neo-kolonialisme'. “Het is nog niet genoeg dat de Hollanders de trein krijgen, zij gaan ook nog bepalen waar hij moet komen”, schreef Guido van den Bussche uit Schoten, een andere betrokken gemeente, onlangs in de Gazet van Antwerpen. “Stel U voor zeg. Zij gaan die 'stomme Belgen' eens zeggen waar zij die trein willen.”

Dat de hogesnelheidstrein er komt, is politiek bepaald. De vraag is nog: waar? Nederland heeft al lang beslist waar het de hogesnelheidstrein uit Parijs en Brussel het land binnen wil laten komen: langs de autoweg E19 - in Nederland A16 - richting Breda. Maar België was hier aanvankelijk tegen en opteerde voor de meer westelijk gelegen Havenweg: een tracé dat minder over Belgisch grondgebied loopt en dat daarmee voor Brussel ook veel goedkoper is. Het E19-traject kost België zo'n 32 miljard frank, het Havenwegtracé ongeveer 10 miljard.

De onderhandelingen zaten jarenlang muurvast. Totdat in december vorig jaar tegelijkertijd afspraken werden gemaakt over de HST en over de zogeheten waterverdragen over de uitdieping van de Westerschelde, waar België vragende partij was. De koppeling van de dossiers wordt formeel van beide zijden ontkend, maar feit is dat het E19-tracé de laatste tijd voor de Belgische en Vlaamse overheid wel bespreekbaar is. “Chantage”, meent burgemeester Amsons. “De waterverdragen waren zomaar ineens rond”, schampert ook een van de aanwezigen in het Parochiecentrum. “Ik ben er zeker van dat er in de kleine letterkens meer is afgesproken.”

Nederland en Vlaanderen spraken eind vorig jaar af gezamenlijk een studie uit te voeren naar kosten en milieu-effecten van de twee tracés. Uit die onlangs uitgekomen studie kwam de E19 als iets voordeliger naar voren. Ook de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS, aanvankelijk voorstander was van de Havenweg, “evolueert” volgens een woordvoerder richting E19. Nederland heeft toegezegd in principe het verschil te betalen, als wordt gekozen voor het duurdere E19-tracé. Hoeveel Den Haag precies zal bijpassen, moet uit onderhandelingen blijken. In het Parochiecentrum Godelieve is men er niet gerust op. “Het gaat een bom geld kosten”, zegt een man aan de bar. “We moeten nog zien of Nederland dat gaat betalen.” Volgens burgemeester Amsons moet Nederland een blanco cheque geven. “Zelfs als Nederland het verschil betaalt, wat geen Vlaming gelooft, dan zitten de komende generaties met het exploitatieverlies van het traject.” Dat de HST verlies zal lijden is voor Amsons een uitgemaakte zaak. “Ze gaan bij de berekeningen uit van 24.000 reizigers per dag. Gelooft u dat?”

In de gemeente Schoten, boven Antwerpen, had gisteravond de laatste van acht informatie-avonden van de spoorwegen plaats. Tot 30 november kunnen de betrokken bewoners een bezwaarschrift indienen, daarna hebben de gemeenten zestig dagen de tijd om hun grieven te spuien. De opmerkingen die zo worden verzameld, worden met de uitkomst van een vorig jaar in Nederland gehouden inspraakronde verwerkt in een rapport dat de Nederlands-Vlaamse werkgroep in het voorjaar van 1996 uitbrengt. Daarna zullen de Vlaamse en Nederlands overheid gezamenlijk hun keuze bepalen.

Dat de 'flitstrein' in 2005 twee keer per uur langs de snelweg E19 zal rijden, is zeer waarschijnlijk. Toch reageerde de Vlaamse minister-president Luc van den Brande verbolgen, toen het Nederlandse persbureau ANP op 24 oktober meldde dat premier Kok en zijn Belgische collega Dehaene in New York een akkoord hadden bereikt over het E19-tracé. Onmiddellijk bracht Van den Brande een persmededeling uit, want ongewild had het ANP communautaire gevoeligheden geraakt. “Zoals Minister-president W. Kok maar al te best weet is de tracékeuze van de HST een exclusieve bevoegdheid van het Vlaamse gewest”, meldde Van den Brande. In de Belgische media werd gesproken van een 'kwakkel' van het ANP en het persbureau moest het bericht intrekken. Toch zegt een woordvoerder van de Vlaamse minister Baldewijns van vervoer en ruimtelijke ordening nu, dat in de uiteindelijke tracékeuze dat wat gezegd is in New York, “de voorkeur die de federale regering zou hebben voor de E19”, wordt meegenomen. Want de Belgische regering mag dan niet over het tracé beslissen, ze gaat wel over de financiering van de HST.