Tien duetten in gala voor Hans van Manen: directe en heldere taal

Balletgala 1995 van het Dansersfonds '79 met 9 duetten van Hans van Manen: De Maan in de Trapeze, Trois Gnossiennes, Sarcasmen, Two, Different Partners, Nacht, Twilight, Andante, Déjà Vu. Gedanst door solisten van Nederlands Dans Theater 1, 2 en 3, Het Nationale Ballet, het Stuttgarter Ballett, het Royal Ballet en het Bayerisches Staatsballett. Muzikale begeleiding: het Nederlands Balletorkest olv Paul Connely. Gezien: 8/11, Muziektheater, Amsterdam.

Voor de achtste maal presenteerde de stichting Dansersfonds '79, in 1979 opgericht door Alexandra Radius en Han Ebbelaar ten behoeve van ondersteuning van jonge en ex-dansers, een Balletgala waarvan de baten ten goede komen aan het fonds. Vanaf het begin heeft het om de twee jaar plaatsvindende gala een ander karakter gehad dan dergelijke evenementen in het buitenland. Er waren zeker de eerste keren natuurlijk wel de virtuoze, klassieke pas de deux, maar het was nooit alleen maar een verzameling verbluffend technisch stuntwerk. Er werd altijd naar gestreefd om de artistieke betekenis van de dans naar voren te brengen. Dit achtste Gala is wel heel erg afwijkend van een ouderwetse 'gala' gedachte. Het was opgedragen aan Hans van Manen en bestond uit tien door hem gemaakte duetten. Geen uit een langer werk gelichte onderdelen, maar afgeronde, zelfstandige dansscheppingen voor twee dansers. Het is op zichzelf al uitzonderlijk dat een choreograaf in zijn loopbaan zoveel van dergelijke duetten creëert, maar dat er nu tien waren gemaakt voor en gedanst door verschillende dansgezelschappen op één avond is een nog groter unicum en maakte dit Gala extra waardevol. Helaas moest een van de tien, het voor NDT3 gemaakte Evergreens wegens een blessure van Gerard Lemaitre vervallen. Heel jammer, niet alleen vanwege het werk zelf maar ook omdat Lemaitre en zijn partner Sabine Kupferberg zo onverbrekelijk met Van Manens Danstheater-werk verbonden zijn. Ze hoorden bij deze avond. Wat kan er nog voor nieuws gezegd worden over het grote creatieve talent en het vakmanschap van Van Manen; zijn directe, heldere bewegingstaal, de subtiliteit waarmee hij verhoudingen tussen mensen weet te karakteriseren en hoe hij de essentie van dans en muziek weet te raken heb ik al zo vaak geroemd en doe dat nu weer. Op deze avond zag je echter heel duidelijk hoe dezelfde, zo herkenbare Van Manen-bewegingen en -frases telkens toch weer net iets anders zijn door accenten, door dynamische en tempo-variaties, door houding en door de plaatsing in een ander kader. Zo staan in bijna ieder duet de partners wel een keer naast elkaar, frontaal naar het publiek gericht, elkaar op armlengte vasthoudend met de buitenste arm gestrekt zijwaarts. Telkens heeft die pose een andere expressieve lading en functie. Een bewegingsserie die in het ene duet zo speels is krijgt in een ander een doordringende agressiviteit en in weer een ander een ontroerende tederheid. Heel boeiend dat op een avond te kunnen ervaren.

Van de negen duetten kregen er zeven een vertrouwde, uitstekende uitvoering: Caroline Iura en Robert Bell van Het Nationale Ballet schitterden in het verstilde, poëtische Trois Gnossiennes (1982), hun collegae Jeanette Vondersaar (die Rachel Beaujean verving maar niet deed vergeten) en Clint Farha waren sterk en uitdagend in Sarcasmen (1981), en Nathalie Caris en Wim Broeckxs dansten het na 23 jaar nog altijd even fascinerende Twilight. Uit het repertoire van NDT 1 waren het ontroerende Two (1990) en het hoofs/conflictueuze Andante (1991) te zien, prachtig gedanst door respectievelijk Brigitte Martin/Johan Inger en Fiona Lummis/Jean Emile. NDT 3 dansers Martine van Hamel en Gary Chryst gaven een doorleefde vertolking van Different Partners (1993) en de jonge generatie NDT2'ers, Yolande Martin en Fabrice Mazliah waren opnieuw wonderschoon in Van Manens laatste choreografie Déjà Vu (1995). Voor het oudste ballet van deze avond, het in 1959 gemaakte De Maan in de trapeze waren Richard Cagrun en Marion Jäger aangetrokken, gastdansers van het Stuttgarter Ballett. Hij, een prachtig gerijpt danskunstenaar, zij, heel mooi maar wat te meisjesachtig voor de toch wat mysterieuze droom/maan /trapeziste. Geheel nieuw voor Nederland was het duet Nacht op muziek van Irving Fine, vorig jaar december gemaakt voor Christina McDermott (nu verbonden aan het Royal Ballet) en Oliver Wehe van het Bayerisches Staatsballett. Twee mooie, langlijnige dansers, gestoken in glanzende, door Keso Dekker ontworpen, metaalkleurige tricots. Verrassend in dit verder niet echt markante duet, is de manier waarop steeds een van de partners tot eenling wordt gemaakt door de ander uit de lichtbundels te laten verdwijnen, terwijl die ander toch telkens weer even in de lichtcirkel doordringt. Een memorabel gala en een waardig eerbetoon aan een groot choreograaf.