Shell doet alsnog een beroep op Nigeria

DEN HAAG, 9 NOV. Oliemaatschappij Shell heeft alsnog een beroep gedaan op de regering van Nigeria om het doodvonnis tegen de schrijver Ken Saro-Wiwa en acht andere actieleiders van het Ogoni-volk niet te voltrekken. Dit is gisteren bekendgemaakt nadat het Nigeriaanse militaire bewind had besloten de doodvonnissen te bekrachtigen. De Nigeriaanse ambassadeur in Nederland, I.M. Bindawa, is vandaag ontboden door minister Van Mierlo (buitenlandse zaken), die hem de “ernstige verontrusting” van de Nederlandse regering over het doodvonnis overbracht.

Van Mierlo kondigde gisteravond in de Tweede Kamer aan “alle acties te nemen die zouden kunnen leiden tot verlichting van het lot van de veroordeelden”. Naast het ontbieden van de Nigeriaanse ambassadeur vandaag, wil de minister zowel de Europese als de bilaterale kanalen gebruiken “om het ergste te voorkomen”.

Aan de vooravond van de topconferentie van het Gemenebest in Auckland, Nieuw Zeeland, heeft de Britse premier Major gezegd dat de Nigeriaanse regering clementie moet betrachten. “Het zou me verrassen wanneer dit niet de algemene opvatting van het Gemenebest is”, aldus Major. Premier Mugabe van Zimbabwe zei dat uitsluiting een mogelijke sanctie is tegen een land dat de regels van het Gemenebest overtreedt.

De hoogste baas van Shell (voorzitter van de groepsdirectie), Herkströter, liet gisteren een persoonlijke brief door de lokale Shell-directeur in Nigeria overhandigen aan het Nigeriaanse staatshoofd, generaal Abacha. Daarin doet Herkströter “op humanitaire gronden” een verzoek om clementie voor Ken Saro-Wiwa en de acht anderen die vorige week door een militair tribunaal ter dood werden veroordeeld. Volgens het tribunaal zouden de negen betrokken zijn geweest bij de moord op vier gematigde vertegenwoordigers van het Ogoni-volk, in mei 1993.

Pag.5: Mandela: protest, maar geen sancties

Een woordvoerder van Shell onderstreept dat Herkströter in zijn brief “geen oordeel geeft over de rechtspleging of de procedures” in Nigeria. Vorige week nog weigerde Shell in actie te komen tegen de doodvonnissen. Toen zei een woordvoerder dat Shell zich als commerciële onderneming niet kan bemoeien met de binnenlandse politiek en de rechtspraak in Nigeria.

Volgens een Shell-woordvoerder heeft de actie van Herktröter niets te maken met een dreigement van een nieuwe boycot-actie tegen Shell in Duitsland. Na het nieuws dat de Nigeriaanse militaire leiders de doodvonnissen hadden bekrachtigd, riep de oprichter van de mensenrechtenorganisatie 'Alternatieve Nobel-prijs', Jakob van Uexkull, in Bonn op tot zo'n boycot.

De Nederlandse regering is volgens Van Mierlo “verheugd” over de brief die Herkströter aan Abacha heeft overhandigd. Overigens is Van Mierlo terughoudend (“ik zeg het eerlijk”) in het “formaliseren van een verzoek aan het bedrijfsleven om tot politieke actie over te gaan”. Dat werkt volgens de bewindsman contraproduktief. Dat geldt vooral voor Shell in Nigeria: “Dat is een van de weinige krachten of machten die zich in die regio op een gezaghebbende manier tot de regering kunnen wenden”, aldus de minister.

Minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking) zei vorige week dat “iedereen” die op enige manier is betrokken bij de situatie in Nigeria zou moeten protesteren tegen voltrekking van de vonnissen.

In het Nieuw-Zeelandse Auckland zei de Zuidafrikaanse president Mandela geen voorstander te zijn van het nemen van sancties tegen Nigeria, zoals uitsluiting van het land van het Gemenebest. “Ik wil met de Nigeriaanse leiders in contact blijven om de situatie niet erger te maken dan dat deze nu is,” aldus Mandela, die in Auckland is voor de Gemenebest-top.

Vier jaar geleden nam de Gemenebestconferentie onder het voorzitterschap van de Zimbabweaanse president Mugabe de Verklaring van Harare aan, waarin werd aangedrongen op meerpartijen-democratie, een vrije- markteconomie en het naleven van de mensenrechten. Het is volgens de meeste Gemenebestlanden duidelijk dat Nigeria de toets van die verklaring op dit moment niet kan doorstaan.

De zoon van Saro-Wiwa riep de Gemenebestlanden op af te zien van hun muisstille diplomatie. De vergadering van het Gemenebest is volgens hem de laatste kans om zijn vader van de strop te redden.